05 iyun 2020 11:10
415

1993-cü ilin Gəncə hadisələri: AXC-Müsavat iqtidarının xalqa xəyanəti

“1992-ci ilin yay aylarından 1993-cü ilin iyun ayına qədərki dövr biabırçılıq, rüsvayçılıq, fəlakət dövrü idi. Hakimiyyəti qanunsuz olaraq zəbt etmiş AXC-Müsavat qruplaşması ölkəmizi uçuruma aparırdı. Kəlbəcər rayonunun 1993-cü ilin aprel ayında işğal altına düşməsindən sonra Dağlıq Qarabağla Ermənistan arasında coğrafi əlaqə yaradıldı. Azərbaycanın daxilində gedən proseslər ölkəmizi çökdürürdü. İqtisadi böhran yaşanırdı, sənaye demək olar ki, iflic vəziyyətə düşmüşdü. O vaxtkı hakimiyyət ancaq öz maraqlarını təmin etmək üçün çalışırdı. Korrupsiya, rüşvətxorluq son həddə çatmışdı. Ölkəmizdə qanunsuz silahlı birləşmələr meydan oxuyurdu, Bakının küçələrində əlisilahlı adamlar dəstə-dəstə gəzirdi, insanları incidirdi... AXC-Müsavat qruplaşması Azərbaycanda öz hakimiyyətini saxlamaq üçün vətəndaş müharibəsinə başlamışdı. Gəncə şəhəri onlar tərəfindən bombalanmışdı, qardaş qanı axıdılmışdı və bunun nəticəsində biz daha da böyük itkilərlə üzləşdik”.

Müstəqilliyimizə real təhlükə olan, ölkədə vətəndaş müharibəsi xofu yaradan Gəncə hadisələrini bu sözləri ilə xarakterizə edən Prezident İlham Əliyev respublikanı dağılmaq təhlükəsi ilə üz-üzə qoyan Gəncə hadisələrinin yaranmasında günahkar olan AXC-Müsavat qruplaşmasının yarıtmaz fəaliyyətini xalqa xəyanət adlandırır.

Əslində o dövrdə ölkəmizdə real vəziyyəti belə xarakterizə etmək olar: Surət Hüseynov kimi cinayətkar “Milli Qəhrəman” adına layiq görülür, sıravi elmi işçi baş nazir təyin edilir, texniki-peşə məktəbinin komsomol təşkilat katibi Əli Kərimli cəbhəçilərin bərbad hala saldıqları Prezident Aparatında kadr siyasəti ilə məşğul olur, institut müəllimi xarici siyasət idarəsinə başçılıq edir, “vəzifəsini dondurur”, müharibə şəraitində yaşayan Azərbaycanın müdafiəsi Rəhim Qazıyev kimi hərb elminin əlifbasını bilməyənə tapşırılır. Bir sözlə, yerləri səhv düşənlərin cılız iddiaları Azərbaycanı parçalanmaq, uçurum təhlükəsi qarşısında qoyurdu. Hakimiyyəti zorla ələ keçirən cəbhəçilər meydanlarda fit çalanları, qanunsuz hərəkət edib insanları hədələyənləri, “xalq hərəkatının öncülləri” kimi mükafatlandıraraq yüksək vəzifələrə yerləşdirirdilər. Hətta vaxtıilə məhkum olunmuşlar rütbəli polislər kimi poqon gəzdirir, qanunlardan xəbərsiz “qanun keşikçiləri” cinayətkarlar üçün münbit şərait yaradırdılar. Onu da qeyd edək ki, Əbülfəz Elçibəyin ölkəni idarəetmə bacarığının olmamasından istifadə edən o dövrdə Ali Sovetin sədri İsa Qəmbər, dövlət katibi Əli Kərimli kimi satqınlar öz adamlarını nüfuzlu dairələrdə yerləşdirmək üçün biri-biri ilə rəqabət aparırdılar. Elçibəyin komandasında demək olar ki, yuxarı postları zəbt edənlərin öz dəstəsi, komandası vardı. Buna görə də onlar arasında tez-tez toqquşmalar, atışmalar olurdu.

Xalqı birləşdirmək, Ermənistanın təcavüzünə qarşı birgə mübarizə aparmaq əvəzinə ölkə daxilində qarşıdurma yaradan, hətta xarici dairələrlə əməkdaşlıq edən ayrı-ayrı qüvvələr ölkədə yaranan xaosu daha da gərginləşdirirdilər. Özünün də qeyd etdiyi kimi, hamıdan çox qışqırsa da hakimiyyətdə “lazımınca təmsil olunmadığı” üçün “iqtidardan narazı olan” Surət Hüseynov AXC-Müsavat iqtidarına etirazını Gəncədə qiyam qaldırmaqla bildirdi. Bununla da həmin vaxt Gəncədə Azərbaycan ordusunun keçmiş korpus komandiri Surət Hüseynovun başçılıq etdiyi hərbi qüvvələrlə hökumət qüvvələri arasında silahlı toqquşma baş verib. Onu da qeyd edək ki, S.Hüseynovun nəzarətində olan 709 saylı hərbi hissənin tərksilah edilməsi ilə bağlı həyata keçirilən əməliyyat uğursuz olub, hər iki tərəfdən 35 nəfər həlak olub. Gəncəyə göndərilmiş hökumət rəsmiləri S.Hüseynovun dəstəsi tərəfindən girov götürülüblər. Bu hadisə Azərbaycanda dərinləşməkdə olan hərbi-siyasi böhranı kritik həddə çatdırıb, ölkə vətəndaş müharibəsi astanasına gəlib. Bununla da ölkədə böhran getdikcə daha da dərinləşib.

“Əslində isə o dövr tarixə hakimiyyətsizlik illəri kimi yazılıb. Ermənilərin torpaqlarımıza təcavüzü ilə eyni vaxta təsadüf edən, məsuliyyətli bir dövrdə baş verənləri dəhşətli hadisə kimi qiymətləndirən Heydər Əliyevə Bakının münasibəti xoş deyildi. Qan tökülməməsi, vətəndaş müharibəsinin başlanmaması üçün müdriklik göstərən Heydər Əliyevin ölkəyə rəhbərliyini tələb edən milyonların istəyinin əksinə olaraq xalqın sevimlisi Ulu Öndərin aradan götürülməsi üçün Naxçıvana silahlı dəstələr göndərildi. Amma haqq, ədalət zəfər çaldı. Heydər Əliyevin müdrikliyi sayəsində müstəqilliyimizə qıcqanclıqla yanaşanların Azərbaycanı parçalamaq kimi bəd niyyətlərinin qarşısı alındı” sözləri ilə o dövrdəki hadisələrə qiymət verən cənab İlham Əliyev ulu öndər Heydər Əliyevin Azərbaycanın xilaskarı olduğunu bildirir.

Belə bir son dərəcə gərgin vaxtda respublika rəhbərliyi vəziyyətdən çıxış yolu axtarmaq üçün Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sədri, ümummilli lider Heydər Əliyevə müraciət etdi. Xalqın təkidli tələbi, Prezident Əbülfəz Elçibəyin dəvəti ilə ulu öndər Heydər Əliyev Bakıya gəldi. Gəncədəki hərbi qiyamı yatırtmaq üçün həyata keçirilən uğursuz əməliyyata görə məsuliyyət daşıyan AXC iqtidarının ikinci şəxsi, parlamentin sədri İsa Qəmbər istefa verdi. Gəncə olaylarının araşdırılması üçün Milli Məclis deputat-istintaq komissiyasının yaradılması haqqında qərarlar qəbul etdi. Prezident Ə.Elçibəy və digər hakimiyyət mənsubları parlamentin sədri postunu Naxçıvan Ali Məclisinin Sədri, ümummilli lider Heydər Əliyevə təklif etsələr də, Ulu Öndər mövcud vəziyyəti bilavasitə öyrənmək üçün Gəncəyə gedəcəyini və yalnız bundan sonra təklifə cavab verəcəyini bildirdi. Ulu öndər Heydər Əliyev bir qrup jurnalistin müşayiəti ilə həmin gün Gəncəyə yola düşdü, baş verənlərlə yerindəcə tanış oldu, ölkəni böhranlı vəziyyətdən çıxarmaq, Azərbaycanın müstəqilliyinin qorunması istiqamətində əməli addımlar atdı. Milli Məclisin 15 iyun 1993-cü tarixli iclasında təşkilati məsələyə baxıldı. İclasda iştirak edən Prezident Ə. Elçibəyin təklifi ilə deputat, Naxçıvan Ali Məclisinin Sədri, ulu öndər Heydər Əliyev parlamentin Sədri seçildi. Həmin əlamətdar gün Azərbaycan tarixinə Milli Qurtuluş Günü kimi daxil oldu.

Ümumxalq etimadı qazanan Ulu Öndər Prezident seçildikdən sonra Azərbaycanın inkişaf yolu, bazar iqtisadiyyatına keçidin prioritetləri müdrikcəsinə, uzaqgörənliklə müəyyənləşdirildi. Aparılan hər islahat, baş verən yeniliklər, “Əsrin müqaviləsi” kimi qlobal enerji layihələrinin imzalanması “Azərbaycan dünyaya Günəş kimi doğacaq” söyləyən Ulu Öndərin arzusunun reallaşması üçün önəmli addım oldu. Bu gün isə Azərbaycan həqiqətən dünya birliyində öz nüfuzu, mövqeyi, qazandığı uğurları ilə fərqlənir, yüksək pillələrdə yer alır. Bu inkişafın müəllifi ümummilli lider Heydər Əliyev olmuşdur. İnkişaf strategiyasına varislik missiyasını isə bu gün Prezident İlham Əliyev eyni qətiyyətlə, daha geniş miqyasda inkişaf və davam etdirir.

Mənsumə Babayeva,

“İki sahil”