Bəzi mədəniyyətlərdə çoxərlilik normal qəbul edilir. Belə bir faktı çoxlarımız ilk dəfə eşitsək də, poliqamiya (çoxarvadlılıq) kimi polyandriya termini də vardır. Bu zaman bir qadın eyni anda bir neçə kişi ilə nikahda ola bilər. Dünyada təxminən 50-yə yaxın cəmiyyətdə polyandriya qəbul olunur və hətta ailə münasibətlərində vacib forma hesab edilir. Bu nə ilə əlaqəlidir və belə nikahlara yol verən xalqlar hansılardır?
Çoxərlilik müxtəlif cür olur..
Polyandriya nadir rast gəlinən olsa da, onun növləri var. Məsələn, polyandriyanın franternal forması mövcuddur. Bu zaman bir qadın iki doğma qardaşla eyni anda ailə qurur.
Bu növ çoxərlilik əsasən iqtisadi cəhətdən yoxsul yaşayış bölgələrində baş verir. Bu ərazilərdə kifayət qədər münbit torpaq yoxdur. Buna görə yerli əhali bacardığı kimi yaşayır.
Franternal polyandriya qardaşlara ailə torpaq sahələrini bir-birləri ilə bölüşməməyə, ortaq səylərlə becərməyə imkan verir. Buna görə qardaşlar bir qadınla evlənir. Böyük qardaş ailədə əsas qardaş hesab olunur və arvadı o seçir.
Belə bir ictimai fenomenin geniş yayıldığı bəzi xalqların nümayəndələri bir uşağın bütün daxili keyfiyyətlərini və fiziki xüsusiyyətlərini yalnız bir qadından miras aldığından əmindir. Buna görə, yalnız ananın övladına bütün hüquqları vardır. Ərləri vaxtaşırı uşaqların tərbiyəsində iştirak edirlər. Uşağın əsl atasının kimi olduğu onlara o qədər də maraqlı olmur. Eyni zamanda, yalnız arvadı ilə eyni damda yaşayan kişilər ata sayılır. Buna görə bu qadının qardaşları valideyn olaraq tanınır.
Polyandriyanın başqa bir forması da biandriyadır. Ən nadir ailə münasibətləri növü. Ümumiyyətlə qadın əvvəlcə bir kişi ilə evlənir və yalnız sonra yenidən evlənir.
Tibetdə çoxərlilik
Poliandriyanın franternal forması ən çox Nepal, Butan sakinləri, Cənubi Hindistanın kiçik xalqları arasında, Cənubi Amerikadakı Hindistan qəbilələrinin nümayəndələri arasında, Tibetin bəzi sakinləri arasında rast gəlinir.
Məsələn, onsuz da əvvəlcədən nikahda olan böyük bir qardaşın daha bir neçə arvadı ola bilər. Ancaq qardaş ikinci dəfə evləndisə, ikinci qardaş böyük qardaşın birinci arvadı ilə evlənməməlidir. Qaydaya görə, yalnız ən kiçik qardaş böyük qardaşın birinci arvadı ilə evlənə bilməz.
Trobrian adalarının sakinlərində isə atalıq məsələsi bir qədər fərqlidir. Orada uşaqların qayğısına bioloji atalar yox, əmilər, dayılar qalırlar, bütün ehtiyaclarını qarşılayırlar. Atalar da öz uşaqlarının yox, qardaş və bacılarının uşaqlarının qayğısını çəkməyə, tərbiyə verməyə öhdəlik götürürlər.
Nigeriyada biandriya
Nigeriya və Kamerunun bəzi qadın sakinlərinin də iki əri olur. Orada qadının iki gənc oğlanla nikaha girməsi normal sayılır. Qadınlar ərə gedib, uşaq dünyaya gətirdikdən sonra yenidən ərə gedə bilərlər. Ancaq əvvəlki əri ilə boşanmasına ehtiyac yoxdur. Uşaqlar onun yanında qalırlar və qadın köhnəsini itirmədən yeni bir ailə tapmaq imkanı qazanır. Eyni zamanda, istədiyi vaxt bir evdən digərinə köçmək hüququna malikdir.
Nubar Süleymanova, “İki sahil”
