Yanvarın sonunda İnternetdə nadir atmosfer hadisəsinin fotoşəkilləri və videoları peyda oldu – sədəf və ya "göy qurşağı" buludları. Maraqlı şəkillər Rusiya və Şimali Avropa sakinləri tərəfindən lentə alınıb.
2023-cü il yanvarın 25-də stratosferdə həddindən artıq aşağı temperatur İslandiya, Norveç, Şotlandiya, Finlandiya və Rusiya ərazisi üzərində Arktik Dairənin üstündə sədəf buludların yaranmasına səbəb olub.
Bəzən bu buludları Qütb parıltısı ilə səhv salırlar.Lakin bu iki hadisənin təbiəti tamamilə fərqlidir.
"Sehrli göy qurşağı buludları"nın da elmi adı var - qütb stratosfer buludları (QSB). Onlar aşağı stratosferin temperaturu mənfi 81°C-dən aşağı düşəndə əmələ gəlir.
Stratosferdəki su molekulları adətən bir-birindən böyük məsafədə yerləşir və bulud əmələ gətirmir.
Lakin qütblərdə stratosferin temperaturu qeyri-adi dərəcədə aşağı dəyərlərə çatdıqda, içindəki su molekulları kiçik buz kristalları əmələ gətirməyə başlayır.
Buna görə də, QSB-lar adi buludlardan xeyli yüksəkdə yaranır: yerdən 15-25 kilometr yüksəklikdə.
Günəş işığı stratosferdəki buz kristallarından keçir və sanki prizma kimi bir neçə dalğa uzunluğuna parçalanır. Sonra "göy qurşağı buludları" da adlandırılan sədəf buludlar əmələ gəlir.
QSB-lar böyük hündürlüyə görə, xüsusilə alaqaranlıqda yaxşı görünür. Günəş üfüqün altında olsa belə, şüaları kristallara düşür və rənglərə ayrılır.
QSB-lar iki növdür. Tip I buz kristalları, azot turşusu və sulfat turşusu qarışığından ibarətdir. Belə buludlar daha az parlaqdır və qütb ozon dəliklərinin əmələ gəlməsi ilə əlaqəli ola bilər.
II tip buludlar təmiz buz kristallarından ibarətdir və daha sıx rənglər əmələ gətirir. Bu yaxınlarda Arktika üzərində əmələ gələnlər II tipdir.
Tip II QSB-lar adətən Arktikada ildə iki və ya üç dəfədən çox olmamaqla, daha soyuq qış aylarında baş verir.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, hər iki növ QSB gələcəkdə daha tez-tez görünə bilər, çünki baş verən iqlim dəyişikliyi həmişə istilik hadisələri ilə bağlı deyil, sadəcə olaraq daha ekstremal hava hadisələridir.
Nubar Süleymanova, “İki sahil”
