1992-ci ilin fevral ayının 25-dən 26-na keçən gecə Azərbaycan tarixinin ən dəhşətli səhifələrindən biri – Xocalı soyqırımı baş vermişdir. Bu faciə təkcə bir şəhərin işğalı deyil, dinc əhaliyə qarşı məqsədli şəkildə həyata keçirilmiş kütləvi qətliam idi. Həmin gecə Xocalı şəhəri yerlə-yeksan edildi, yüzlərlə günahsız insan xüsusi qəddarlıqla qətlə yetirildi, minlərlə insan öz doğma yurd-yuvasından didərgin düşdü.

Xocalı Qarabağın strateji əhəmiyyətə malik yaşayış məntəqələrindən biri idi. Şəhər bir neçə ay mühasirə şəraitində yaşamış, elektrik enerjisindən, ərzaq və tibbi yardımdan məhrum edilmişdi. 1992-ci ilin fevralında isə şəhərə qarşı genişmiqyaslı hücum başlandı. Silahsız, müdafiəsiz insanlar qarlı-şaxtalı havada meşələrə və dağlara üz tutaraq xilas olmağa çalışsalar da, onların bir çoxu yolda güllələndi, əsir götürüldü və ya amansız işgəncələrə məruz qaldı.

Rəsmi məlumatlara görə, Xocalı soyqırımı nəticəsində 613 nəfər qətlə yetirilmişdir. Onlardan 63-ü uşaq, 106-sı qadın, 70-i isə qoca idi. 8 ailə tamamilə məhv edilmiş, 25 uşaq hər iki valideynini, 130 uşaq isə valideynlərindən birini itirmişdir. 487 nəfər ağır yaralanmış, 1275 nəfər əsir götürülmüş, 150 nəfərin taleyi isə uzun müddət naməlum qalmışdır. Bu rəqəmlər sadəcə statistika deyil – hər biri yarımçıq qalmış bir ömür, dağıdılmış bir ailə, sönmüş bir ocaq deməkdir.

Xocalıda baş verənlər beynəlxalq humanitar hüququn, xüsusilə də müharibə zamanı mülki əhalinin qorunmasını nəzərdə tutan konvensiyaların kobud şəkildə pozulması idi. Dinc əhaliyə qarşı belə amansız davranış insanlığa qarşı cinayət kimi qiymətləndirilməlidir. Uşaqlara, qadınlara və yaşlılara qarşı törədilən vəhşiliklər heç bir halda müharibə şəraiti ilə izah oluna bilməz.

Xocalı soyqırımı Azərbaycan xalqının yaddaşında silinməz iz qoymuşdur. Hər il fevralın 26-da ölkəmizin hər yerində şəhidlərin xatirəsi dərin hüzn və ehtiramla yad edilir. Anım mərasimləri, yürüşlər, konfranslar və sərgilər vasitəsilə Xocalı həqiqətləri həm ölkə daxilində, həm də beynəlxalq aləmdə təbliğ olunur. Bu, yalnız keçmişə ehtiram deyil, həm də ədalətin bərpası naminə aparılan mübarizənin bir hissəsidir.

Xocalı faciəsi bir daha göstərdi ki, tarixdən nəticə çıxarmaq və ədalətin təmin olunması üçün həqiqətlərin dünyaya çatdırılması vacibdir. Bir sıra ölkələr və beynəlxalq təşkilatlar bu faciəni soyqırımı kimi tanımışdır. Lakin əsas məqsəd yalnız tanınma deyil, eyni zamanda bu cinayətə hüquqi-siyasi qiymətin verilməsidir.

Bu faciə Azərbaycan xalqının iradəsini sarsıda bilmədi. Əksinə, xalqımız daha da birləşdi, milli həmrəylik və vətənpərvərlik ruhu gücləndi. Xocalı şəhidlərinin xatirəsi bizim üçün müqəddəsdir və onların qanı yerdə qalmadı – ədalətə inam və mübarizə ruhu hər zaman xalqımızın yolunu işıqlandırdı.

Xocalı soyqırımı təkcə keçmişin faciəsi deyil, gələcək nəsillər üçün bir dərsdir. Bu hadisə insanlığa qarşı törədilən cinayətlərin unudulmamalı olduğunu xatırladır. Unutqanlıq yeni faciələrə yol aça bilər. Buna görə də hər birimiz Xocalı həqiqətlərini yaşatmalı, gələcək nəsillərə ötürməliyik.

26 fevral – Xocalı soyqırımı günü yalnız matəm günü deyil, həm də ədalətə çağırış günüdür. Biz Xocalını unutmadıq və unutmayacağıq. Xocalı Azərbaycan xalqının qan yaddaşı, milli qürur və mübarizə rəmzidir. Şəhidlərimizin ruhu qarşısında baş əyir, onların xatirəsini dərin ehtiramla yad edirik.

Təranə Paşayeva,
YAP Xətai rayon təşkilatının məsləhətçisi