26 Fevral Azərbaycan tarixinin ən faciəli və eyni zamanda ən unudulmaz günlərindən biridir. 1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Xocalı şəhərində baş verən qanlı hadisələr xalqımızın yaddaşına silinməz iz salmışdır. Bu faciə Dağlıq Qarabağ münaqişəsi çərçivəsində dinc azərbaycanlı əhaliyə qarşı törədilmiş ən ağır cinayətlərdən biri kimi tarixə düşmüşdür.
Həmin dövrdə Xocalı strateji mövqeyə malik idi. Şəhər uzun müddət mühasirə şəraitində yaşayır, əhali ərzaq və tibbi çatışmazlıqdan əziyyət çəkirdi. 25 fevral gecəsi şəhər müxtəlif istiqamətlərdən hücuma məruz qaldı. Dinc sakinlər – qadınlar, uşaqlar və qocalar – təhlükəsiz əraziyə çıxmağa çalışarkən atəşə tutuldu. Rəsmi statistikaya əsasən, yüzlərlə insan həyatını itirdi, yüzlərlə şəxs yaralandı, çox sayda sakin əsir və girov götürüldü. Ailələr məhv edildi, uşaqlar valideynlərini, valideynlər isə övladlarını itirdi. Bu hadisələr Azərbaycan xalqının kollektiv yaddaşında dərin yara açdı.
Xocalı faciəsi beynəlxalq humanitar hüququn norma və prinsiplərinin kobud şəkildə pozulması idi. Mülki əhalinin hədəfə alınması, insanların yalnız milli mənsubiyyətinə görə qətlə yetirilməsi insanlığa qarşı cinayət kimi qiymətləndirilir. Azərbaycan dövləti illər boyu Xocalı həqiqətlərinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması istiqamətində sistemli fəaliyyət aparmışdır. “Xocalıya ədalət!” beynəlxalq kampaniyası çərçivəsində müxtəlif ölkələrdə konfranslar, sərgilər və anım mərasimləri keçirilmiş, bir sıra dövlətlərin qanunverici orqanları bu faciəni pisləyən sənədlər qəbul etmişdir.
2020-ci ildə başlayan İkinci Qarabağ müharibəsi – Vətən müharibəsi Azərbaycan tarixində dönüş nöqtəsi oldu. 44 gün davam edən hərbi əməliyyatlar nəticəsində Azərbaycan Ordusu bir sıra işğal altında olan şəhər və rayonları azad etdi, ölkəmizin ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm nailiyyətlər əldə olundu. 2023-cü ildə həyata keçirilmiş lokal antiterror tədbirləri nəticəsində isə Azərbaycanın suverenliyi tam təmin edildi. Bu proses çərçivəsində Xocalı şəhəri də dövlətimizin tam nəzarətinə qaytarıldı və illər sonra şəhərdə üçrəngli Azərbaycan bayrağı yenidən dalğalandı.
Bu hadisə yalnız hərbi və siyasi uğur deyil, həm də tarixi ədalətin bərpası kimi qiymətləndirilir. Xocalının azad olunması şəhidlərin ruhuna ən böyük təsəlli, məcburi köçkünlərin isə uzun illər davam edən həsrətinə son qoyan mühüm addım oldu. Hazırda azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri aparılır, infrastruktur yenidən qurulur, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışı təmin edilir.
Bu gün 26 Fevral – Xocalı Soyqırımı Günü ölkəmizdə dərin hüznlə yanaşı, həm də qürur hissi ilə qeyd olunur. Hüzn – günahsız insanların faciəli taleyinə görə, qürur isə dövlətimizin gücü və torpaqlarımızın azad olunması ilə bağlıdır. Hər il məktəblərdə, ali təhsil müəssisələrində və müxtəlif təşkilatlarda anım tədbirləri keçirilir, şəhidlərin xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edilir.
Xocalı soyqırımı Azərbaycan xalqının yaddaşında əbədi yaşayacaqdır. Bu faciə bizə sülhün, ədalətin və insan həyatının dəyərinin qorunmasının nə qədər vacib olduğunu xatırladır. Tariximizi unutmaq yox, ondan nəticə çıxarmaq və gələcək nəsillərə doğru şəkildə çatdırmaq hər birimizin vətəndaşlıq borcudur. Şəhidlərimizin əziz xatirəsi daim qəlbimizdə yaşayacaq, Xocalı həqiqətləri isə dünya ictimaiyyətinə çatdırılmağa davam edəcəkdir.
Ülvi Abbasov,
YAP Xətai rayon təşkilatının əməkdaşı
