Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində irimiqyaslı qlobal tədbirlər (mega-events) yalnız müvəqqəti beynəlxalq yığıncaqlar deyil, həm də dövlətlərin yumşaq gücünün (soft power), strateji idarəçilik qabiliyyətinin və geosiyasi yetkinliyinin nümayiş etdirilməsi üçün mərkəzi alətlərdən birinə çevrilmişdir. Son illər Azərbaycanın və onun lideri Prezident İlham Əliyevin beynəlxalq nüfuzunun görünməmiş dərəcədə artması ilə xarakterizə olunur ki, bu da iki nəhəng qlobal platformanın — BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransının 29-cu sessiyasının (COP29) və Dünya Şəhərsalma Forumunun (WUF13) Bakıda qüsursuz şəkildə təşkil edilməsində öz bariz təsdiqini tapmışdır. Bu tarixi hadisələr Bakının Şərqlə Qərbin, Şimalla Cənubun kəsişməsində yerləşən qlobal diplomatiya paytaxtı statusunu möhkəmləndirməklə yanaşı, ölkəmizin planetar miqyaslı çağırışlara effektiv həllər təklif edərək qlobal gündəliyi formalaşdırmaq qabiliyyətini bütün dünyaya sübut etdi.
Bakının COP29-a ev sahibliyi etmək üçün seçilməsi Azərbaycanın ənənəvi karbohidrogen iqtisadiyyatından yaşıl enerjiyə, ekoloji davamlılığa və biliklər iqtisadiyyatına sürətli keçid strategiyasının beynəlxalq səviyyədə ən ali təsdiqi və qəbulu oldu. Müasir dünyanın dərin geosiyasi qütbləşmə şəraitində Prezident İlham Əliyev özünün yüksək diplomatik məharətini nümayiş etdirərək Bakını qlobal konsensusun əldə olunması üçün unikal bir dialoq mühitinə çevirdi. İqlim sammiti çərçivəsində Azərbaycan sadəcə qonaqpərvər ev sahibi kimi deyil, həm də inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan ölkələr arasında etibarlı vasitəçi kimi çıxış etdi və tərəfləri xüsusilə mürəkkəb olan iqlim maliyyələşdirilməsi mövzusunda konstruktiv qərarlara yönəldə bildi. Bakı Olimpiya Stadionu və ətrafındakı müasir infrastruktur ən qısa müddətdə BMT-nin ali standartlarına tam uyğunlaşdırılaraq Azərbaycanın logistika, təhlükəsizlik və administrativ idarəetmə potensialının zirvəsini göstərdi. COP29-un bu böyük uğuru dövlət başçısının liderliyi ilə ekoloji diplomatiyanın Azərbaycan xarici siyasətinin ana xətlərindən birinə çevrildiyini və ölkəmizin beynəlxalq arenada strateji çəkisini artırdığını təsdiqlədi.
Bu strateji xəttin məntiqi və rəvan davamı olaraq Bakıda Dünya Şəhərsalma Forumunun (WUF13) uğurla reallaşdırılması inklüziv, dayanıqlı və ağıllı şəhər inkişafı sahəsində ölkəmizin qazandığı nailiyyətlərin növbəti nümayişi oldu. Azərbaycan üçün bu platforma müstəsna əhəmiyyət kəsb edirdi; çünki respublikamız beynəlxalq səviyyədə tanınan ekoloji regenerasiya nümunəsi "Bakı Ağ Şəhər" (Baku White City) layihəsini təqdim etməklə yanaşı, həm də işğaldan azad edilmiş Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun yenidən qurulmasında qazandığı unikal təcrübəni dünya ictimaiyyətinə nümayiş etdirdi. WUF13 çərçivəsində Azərbaycan azad edilmiş torpaqlarda sıfırdan, yaşıl iqtisadiyyat və karbon neytrallığı prinsipləri əsasında tətbiq etdiyi "Ağıllı şəhər" (Smart City) və "Ağıllı kənd" (Smart Village) konsepsiyalarını dünyaya bəyan etdi. Bu yanaşma aparıcı beynəlxalq şəhərsalma ekspertlərinin böyük marağına səbəb olaraq Azərbaycanın post-münaqişə dövründəki bərpa modelini dayanıqlı urbanizasiyanın qlobal nümunəsinə çevirdi.
Beynəlxalq arenada qazanılan bu bir-birini izləyən irimiqyaslı qələbələr Prezident İlham Əliyevin uzaqgörən və praqmatik xarici siyasətinin birbaşa bəhrəsidir. Dövlət başçısının güclü liderlik üslubu, müstəqil qərar qəbul etmə qətiyyəti və qlobal öhdəliklərə sadiqliyi Azərbaycanı beynəlxalq münasibətlərdə tamamilə etibarlı, proqnozlaşdırıla bilən və strateji tərəfdaş kimi mövqeləndirmişdir. Müxtəlif qlobal güc mərkəzlərinin maraqları arasında mükəmməl balans yaratmaq bacarığı Azərbaycana vaxtilə Qoşulmama Hərəkatına uğurla sədrlik etməyə, Avropa təsisatları ilə sıx əməkdaşlıq qurmağa və eyni zamanda İslam həmrəyliyini gücləndirməyə imkan verdiyi kimi, indi də COP29 və WUF13 çərçivəsində hər kəs tərəfindən qəbul edilən ortaq məxrəclər tapmağa şərait yaratdı. Prezidentin şəxsi beynəlxalq nüfuzu Bakıda qəbul edilən qərarların gələcək qlobal sazişlərin təməl daşına çevrilməsinin ən böyük təminatçısı oldu.
Bu cür nüfuzlu forumların keçirilməsinin ən mühüm aspektlərindən biri də onların uzunmüddətli davamlı mirası (legacy focus) ilə bağlıdır ki, bu miras Azərbaycan vətəndaşlarına onilliklər boyu xidmət edəcəkdir. Sammitlər ərəfəsində təkmilləşdirilən nəqliyyat və logistika sistemləri, rəqəmsal və yaşıl texnologiyaların şəhər mühitinə inteqrasiyası Bakının urbanistik strukturuna güclü təkan verdi və qeyri-neft sektorunun inkişafını sürətləndirdi. Bundan əlavə, COP29 və WUF13 ölkədə sosial kapitalın və insan potensialının kolossal artımına səbəb oldu; minlərlə gənc azərbaycanlı mütəxəssis və könüllü planetar miqyaslı layihələrin idarə olunmasında əvəzsiz təcrübə qazandı. Nəticə etibarilə, Bakıda COP29 və WUF13-ün yüksək səviyyədə keçirilməsi dünyaya təkcə Azərbaycanın iqtisadi qüdrətini deyil, həm də dövlət təsisatlarının yetkinliyini, ölkənin gələcəyə yönəlmiş baxışını və öz liderinin rəhbərliyi ilə qlobal tərəqqinin ön sıralarında inamla addımladığını nümayiş etdirdi.
Gülşən Axundova,
Müstəqil ekspert
