İnsanın həm uca, həm də qısa boylu olması müəyyən xəstəliklərin yaranmasına səbəb olur.

Bu, əsassız bir xəbər deyil: alimlər uca boyu ürək xəstəliyindən xərçəngə qədər müxtəlif ümumi xəstəliklərlə əlaqələndiriblər.

Amma indiyə qədər tədqiqatçılar bu məsələdə məhz insanın boyunun “günahkar” olduğunu, yoxsa böyüməyə təsir edən qidalanma və sosial-iqtisadi vəziyyət kimi amillərin rol oynadığını müəyyən edə bilməyiblər.

Yeni araşdırmanın müəllifləri bu qeyri-müəyyənliyi aradan qaldırmaq üçün yola çıxdılar. Bunun üçün ayrı-ayrılıqda müxtəlif xəstəliklərlə insanın faktiki böyüməsi və xəstəliklərin bu insanın böyüməsinə cavabdeh olan genlərlə əlaqəsini nəzərdən keçirdilər.

Beləliklə, onlar ətraf mühit amilləri ilə əlaqəli olan xəstəlikləri (insanın faktiki böyüməsini təyin edən) və genetika tərəfindən qoyulan böyümə ilə birbaşa əlaqəli olanları ayırdılar.

Komanda 200 mindən çox ağdərili və 50 mindən çox qaradərili yetkinlərin genetikası və sağlamlığı haqqında məlumatı özündə saxlayan “VA Million Veteran” Proqramının məlumatlarından istifadə etdi.

Faktiki boy bir sıra tibbi şərtlərlə əlaqələndirilsə də, elm adamları boyun genetik əsasının bəzi ümumi xəstəliklərin inkişaf riskinə birbaşa təsir etdiyini təsdiqlədilər.

Tədqiqatın nəticələri artıq məlum olan məlumatları təsdiqlədi: yüksək böyümə fibrilasiya və varikoz damarlarının artması riski ilə əlaqələndirilir, bununla yanaşı koronar ürək xəstəliyi, hipertoniya və yüksək xolesterol riskinin azalması da müşahidə edilib.

 Lakin elm adamları böyümə və xəstəlik arasında yeni əlaqələr də kəşf ediblər. Sinirlərin zədələnməsi riski (periferik neyropatiya), həmçinin dəri və sümük infeksiyaları, aşağı ətraflarda xoralar riski yüksək böyümə ilə əlaqələndirilmişdir.

 Tədqiqatçılar ümumilikdə mindən çox vəziyyətə və əlamətlərə nəzər salaraq, böyümə və xəstəliklə bağlı araşdırmalarının bu günə qədər ən geniş formasına imza atıblar.

Alimlər müəyyən ediblər ki, boy yüzdən çox xəstəlik və tibbi vəziyyət üçün risk faktoru sayıla bilər.

Yenə də bu assosiasiyaların bəzilərini aydınlaşdırmaq üçün daha geniş beynəlxalq nümunə ilə daha çox tədqiqata ehtiyac var.

Yeni araşdırma “PLOS Genetics” nəşrində dərc olunub.

Nubar Süleymanova, “İki sahil”