Hər il 10 milyondan çox insan travmatik beyin zədəsindən (TBI) əziyyət çəkir. Onların 60- 95%-ə qədəri yüngüldür. Həkimlər və sadə insanlar onları beyin sarsıntısı adlandırırlar.
Orta və ağır zədələrin nəticələri yaxşı öyrənilmişdir və bu təəccüblü deyil, çünki bu cür xəsarətlər çox vaxt ölümə və digər ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb olur. Bununla belə, yüngül TBI-nin uzunmüddətli təsiri haqqında çox az şey məlumdur.
Hər il 10 milyondan çox insan travmatik beyin zədəsindən (TBI) əziyyət çəkir. Onların 60%-dən 95%-ə qədəri yüngüldür. Həkimlər və sadə insanlar onları beyin sarsıntısı adlandırırlar.
Orta və ağır TBI-nin nəticələri yaxşı öyrənilmişdir və bu təəccüblü deyil, çünki bu cür xəsarətlər çox vaxt ölümə və digər ciddi sağlamlıq nəticələrinə səbəb olur. Bununla belə, yüngül TBI-nin uzunmüddətli təsiri haqqında çox az şey məlumdur.
Yeni Zelandiya alimlərinin apardığı yeni araşdırma, səkkiz il sonra belə yüngül beyin sarsıntısı keçirən yetkin insanların depressiya və performans problemləri də daxil olmaqla uzunmüddətli simptomları olduğunu göstərib. Subyektlərin üçdə birindən çoxu (36%) bunu göstərib. Beyin sarsıntıları təkcə avtomobil qəzası zamanı sükan çarxı və ya idman oyunlarında kiminsə dizinə vurulması kimi zərbələr və toqquşmalar nəticəsində baş vermir. Bu, hətta bədən istiqamətini sürətlə dəyişdikdə, məsələn, sərt əyləc zamanı və ya tullanma zamanı baş verə bilər.
Zərəri zərbə özü yaratmır: hərəkətin qəfil dəyişikliklərindən yaranan qüvvələr beyin toxumasına təsir edərək, neyronların - aksonların uzun və nazik "əlaqələrini" bir növ kəsir. Əlaqələrin kəsilməsi gözlərin qaralması, baş ağrısı, ürəkbulanma, bulanıq görmə, əhval dəyişikliyi və qısamüddətli yaddaş itkisi kimi müxtəlif simptomlara səbəb ola bilər.
Tədqiqatçılar əvvəlcə yüngül TBI olan 1298 insanı işə götürdülər, onların yalnız 346-sı ilkin sağlamlıq sorğusunu, 151-i isə səkkiz il sonra təqibi tamamladı.
Daha sonra komanda 151 nəfərin hesabatını heç vaxt beyin sarsıntısı diaqnozu qoyulmamış nəzarət qrupu ilə müqayisə etdi.
Beyin sarsıntısı olduğu aşkarlananlarda daha çox problem olduğu üzə çıxdı. Ancaq bu simptomların nə qədər davam edə biləcəyi təəccüblüdür - iştirakçıların üçdə biri yüngül TBI hadisəsindən səkkiz il sonra hələ də sarsıntıdan əziyyət çəkdiklərini bildirdilər.Bu uzunmüddətli simptomlar heç də yüngül deyildi: bəzi xəstələr travma sonrası stress pozğunluğu və ya narahatlıq diaqnozları, iş problemləri və beyin sarsıntısı sindromundan tutmuş zəiflik və performansın azalması, qeyri-adi davranış, həddindən artıq şənliyə qədər bir sıra simptomlar, ,aqressiya və qeyri-ixtiyari göz yaşı kimi problemlərlə qarşılaşdıqlarını bildiriblər.
Bu əlamətlər qadınlarda, xüsusən də çoxsaylı beyin silkələnməsi olanlarda daha qabarıq görülüb.
Tədqiqatçılar bu nəticələrlə yüngül TBI üçün yeni müalicə rejimlərinin işlənib hazırlanmasını, müalicədə psixi sağlamlıq problemlərinə daha çox diqqət yetirilməsini təklif edirlər. Bu arada hər kəsə uyğun olan əsas məsləhəti verirlər: başınıza qulluq edin.
Araşdırma “PLOS One” jurnalında dərc edilib.
Nubar Süleymanova, “İki sahil”
