Elm tarixində tək-tək rast gəlinən şəxsiyyətlər vardır ki, onların intellektual fəaliyyəti yalnız dövrünü deyil, gələcək nəsillərin də elmi istiqamətini müəyyənləşdirir. Bu şəxsiyyətlərdən biri akademik Zərifə Əziz qızı Əliyevadır – təkcə elmin deyil, elmi düşüncənin, metodoloji yanaşmanın, tədqiqat mədəniyyətinin simvolu.
Zərifə Əliyevanın elmi fəaliyyəti nəzəri təhlil, praktik tətbiq və sosial əhəmiyyətin nadir harmoniyasını təşkil edir. Onun elmi yaradıcılığı oftalmologiyanın struktur, funksiya və patogenez əsaslarının sistemli şəkildə təhlilinə yönəlmiş, xüsusilə eksperimental və klinik tədqiqat metodlarının sintezinə əsaslanmışdır. O, oftalmologiyada biomorfoloji və biofiziki yanaşmaların inteqrasiyasına nail olaraq yeni diaqnostik paradiqmaların əsasını qoymuşdur.
Alimin elmi araşdırmalarında xüsusilə innovativ metodların tətbiqi diqqət çəkir. O, ilk dəfə olaraq vizual analizatorun funksional pozulmalarını sistemli şəkildə modelləşdirmiş, bu pozuntuların molekulyar və hüceyrə səviyyəsində patogenezinə dair hipotezlər irəli sürmüşdür. Bu tədqiqatlar sübutlara əsaslanan təbabətin prinsipinə cavab verən kompleks metodoloji əsasda aparılmışdır.
Zərifə Əliyevanın tədqiqatlarında elmi əsaslandırmanın ən yüksək forması – eksperimental verinin statistik interpretasiyası mühüm yer tutur. Onun apardığı çoxmərhələli araşdırmalarda statistik analiz vasitəsilə əldə olunan nəticələr, yalnız təsviri xarakter daşımamış, həm də səbəb-nəticə əlaqələrinin dərin elmi şərhini vermişdir.
Əldə olunan nəticələr əsasında akademik Z.Əliyeva tərəfindən təklif olunan diaqnostik algoritmlər və terapevtik yanaşmalar uzunmüddətli klinik müşahidələrlə təsdiqlənmiş və universal tətbiq potensialı ilə seçilmişdir. Bu, onun elmi fəaliyyətinin yalnız nəzəri deyil, həm də praktik innovasiya səviyyəsində olduğunu nümayiş etdirir.
Zərifə Əliyevanın elmi yaradıcılığının mühüm xüsusiyyətlərindən biri də multidissiplinar yanaşma olmuşdur. O, göz xəstəliklərinin yalnız lokal patologiya kimi deyil, orqanizmin sistemik vəziyyəti ilə qarşılıqlı əlaqədə araşdırılmasının vacibliyini elmi şəkildə sübuta yetirmişdir. Bu yanaşma onun tədqiqatlarının epistemoloji səviyyəsini yüksəltmiş, tibbi elmdə sistemli təfəkkürün tətbiqinə şərait yaratmışdır.
Alim, elmi fəaliyyətində metodoloji dəqiqliyə və elmi etikanın prinsiplərinə sadiqliyi ilə seçilmişdir. Onun araşdırmaları beynəlxalq elmi ictimaiyyət tərəfindən dəfələrlə sitat gətirilmiş, müxtəlif elmi forumlarda təqdim edilmiş və ali elmi mükafatlara layiq görülmüşdür. Onun rəhbərliyi altında hazırlanmış dissertasiyalar müasir elmin metodoloji və nəzəri tələblərinə tam cavab verən fundamental əsərlərdir.
Sonda qeyd etmək lazımdır ki, akademik Zərifə Əliyevanın elmi irsi – yalnız müalicə metodlarının deyil, həm də elmi düşüncə sisteminin yaradılmasıdır. O, elmi fəaliyyətində riyazi dəqiqliklə humanist dəyərin vəhdətini təmin etmiş, elmi yaradıcılığı ilə Azərbaycan elminin simasını formalaşdırmışdır.
Aygün Babayeva,
Bakı şəhəri 24 saylı tam orta məktəbin tarix müəllimi
