Azərbaycanın Qarabağ bölgəsində yerləşən Cəbrayıl rayonu tarixi və təbiəti ilə həmişə seçilən yerlərdən biri olub. Bu torpaqlar həm məhsuldar kənd təsərrüfatı sahələri, həm də zəngin mədəni irsi ilə tanınıb. Lakin 1993-cü ilin avqustunda yaşanan hadisələr bütün bu gözəllikləri bir anda viran qoydu. Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin hücumu nəticəsində Cəbrayıl tamamilə işğal edildi.
İşğal günündə minlərlə insan evlərini tərk etməyə məcbur oldu. Göz yaşları içində öz yurdlarından çıxarılan ailələr illərlə məcburi köçkün həyatı yaşadılar. Bir çoxları doğma kəndlərinə bir daha qayıda bilməyəcəklərini düşünürdülər. Amma Cəbrayılın sakinləri heç vaxt ümidlərini itirmədilər – onların qəlbində torpaqlarına dönüş arzusu daim yaşayırdı. İşğal illərində Cəbrayılın kəndləri xarabalığa çevrildi. Məktəblər dağıldı, mədəniyyət evləri yerlə-yeksan oldu, məscidlər təhqir edildi. Qədim qəbiristanlıqlar üzərində texnika gəzdirildi, minilliklərin yadigarı olan abidələr məhv edildi. Düşmən yalnız torpaqlarımıza deyil, həm də milli yaddaşımıza, tariximizə zərbə vurmaq istəyirdi.
Bu dağıntılarla yanaşı, rayonun təbiəti də talan edildi. Yaşıllıqlar məhv olundu, kənd təsərrüfatı sahələri istifadəsiz qaldı, torpaqlar minalarla çirkləndirildi. Bir vaxtlar bərəkətli tarlaları ilə tanınan Cəbrayıl işğal illərində viran torpağa çevrildi.
Amma tarix sübut etdi ki, ədalət gec də olsa bərpa olunur. 2020-ci ilin sentyabrında başlanan Vətən Müharibəsi zamanı Azərbaycan Ordusu düşmənə sarsıdıcı zərbələr endirdi. Qısa müddətdə bir çox kənd və strateji yüksəkliklər azad edildi. 4 oktyabr 2020-ci ildə isə Azərbaycan xalqının gözlədiyi müjdə gəldi – Cəbrayıl şəhəri işğaldan azad olundu. Bu xəbər hər bir azərbaycanlının qəlbində qürur və sevinclə qarşılandı.
Cəbrayılın azadlığı xalqımız üçün yalnız hərbi qələbə deyildi. Bu, həm də illərlə həsrətlə gözlənilən arzusunun gerçəkləşməsi idi. Köçkün həyatında yaşayan minlərlə insan üçün bu xəbər yeni həyatın başlanğıcı oldu. Onlar artıq doğma yurdlarına qayıtmaq ümidini reallıqda görməyə başladılar.
Hazırda Cəbrayıl rayonunda genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri aparılır. Yeni yollar çəkilir, evlər inşa olunur, məktəblər və sosial obyektlər tikilir. Məqsəd yalnız dağıntıları aradan qaldırmaq deyil, həm də Cəbrayılı müasir və inkişaf etmiş bir rayona çevirməkdir.
Cəbrayılın işğalı Azərbaycan tarixində faciə, azadlığı isə Zəfər dastanıdır. Bu torpaqlar uğrunda canını fəda edən şəhidlərin xatirəsi xalqımızın yaddaşında əbədi yaşayacaq. Bu gün Cəbrayıl həm itirilmiş illərin ağrısını, həm də qazanılmış ümidin sevincini özündə daşıyır.
Məhəmməd Babayev,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
