Azərbaycanın qədim bölgələrindən biri olan Cəbrayıl rayonu 1993-cü ildə Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olundu. Bu gün Azərbaycan tarixində ən faciəli səhifələrdən biri kimi yaddaşlara yazıldı. İşğal nəticəsində rayonun 90-dan çox kəndi, qəsəbələri, bütün sosial və iqtisadi infrastrukturu dağıdıldı. On minlərlə insan evsiz-eşiksiz qaldı, yüzlərlə sakin şəhid oldu, minlərlə insan isə doğma yurdlarını tərk edərək məcburi köçkünə çevrildi.
Cəbrayıl həm strateji, həm də mədəni baxımdan əhəmiyyətli bir bölgə idi. Burada qədim yaşayış məskənləri, tarixi abidələr, məscidlər və qəbiristanlıqlar mövcud idi. Lakin işğal nəticəsində bu irs demək olar ki, məhv edildi. Məscidlər təhqir olundu, qəbiristanlıqlar dağıdıldı, evlər və məktəblər yandırıldı. Bu, təkcə Azərbaycan xalqına qarşı deyil, bütövlükdə mədəniyyətə qarşı törədilmiş vandalizm aktı idi.
İşğal illərində Cəbrayılın torpaqları boş qalmış, kəndlər xarabalığa çevrilmişdi. Ermənistan bu ərazilərdə heç bir yaşayış qurmadı, əksinə, hər şeyi dağıtdı və viran qoydu. Bu isə göstərirdi ki, məqsəd yalnız torpaq işğalı deyil, həm də həmin yurdların Azərbaycan ruhundan, tarixindən məhrum edilməsidir.
Amma Azərbaycan xalqı heç vaxt bu işğalla barışmadı. 27 il ərzində cəbrayıllılar öz torpaqlarına qayıtmaq arzusu ilə yaşadılar. Azərbaycan dövləti isə həm siyasi, həm də hərbi gücünü artıraraq bu məqsədə doğru addım-addım irəlilədi.
Nəhayət, 2020-ci ilin 27 sentyabrında başlayan Vətən Müharibəsi bu həsrətə son qoydu. Azərbaycan Ordusu Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə qəhrəmanlıq göstərərək işğalda olan torpaqları bir-bir azad etdi. 2020-ci il 4 oktyabr tarixində isə məhz Cəbrayıl rayonu işğaldan azad edildi. Beləliklə, 4 oktyabr artıq qələbə və qürur gününə çevrildi.
Bu gün Cəbrayıl rayonunda genişmiqyaslı bərpa-quruculuq işləri aparılır. Yollar çəkilir, evlər, məktəblər, xəstəxanalar tikilir. İnsanlar doğma torpaqlarına qayıtmağa hazırlaşır. Bir vaxtlar işğal günü kimi xatırlanan 4 oktyabr indi həm də Azərbaycan xalqının əzminin, iradəsinin və haqq savaşının qələbəsi kimi tarixdə qalır.
Fidan Əliyeva,
YAP Xətai rayon təşkilatının məsləhətçisi
