Qlobal qeyri-müəyyənlik və dövlət dayanıqlığı
Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemi son bir neçə onilliyin ən ciddi turbulentlik dövrünü yaşayır. "Post-soyuq müharibə" dövründə formalaşmış və nisbi sabitliyi təmin edən beynəlxalq hüquq mexanizmləri artıq böhranları idarə etməkdə aciz qalır. Qlobal güc mərkəzləri arasındakı qarşıdurmanın kəskinləşməsi, proksi müharibələrin coğrafiyasının genişlənməsi və dövlətlərin suverenliyinə yönələn hibrid təhdidlər dünyanı xaosun yeni bir mərhələsinə sürükləyir. Belə bir şəraitdə dövlətin ən böyük aktivi onun iqtisadi potensialı deyil, daxili siyasi sabitliyi və xarici şoklara qarşı immunitetidir.
Azərbaycan coğrafi baxımdan çətin və geosiyasi maraqların kəsişdiyi bir nöqtədə yerləşməsinə baxmayaraq, bu xaos fonunda "sabitlik adası" statusunu qoruya bilən nadir dövlətlərdəndir. Bu sabitlik təkcə daxili asayiş deyil, həm də ölkənin milli maraqlarını qlobal təlatümlərdən sığortalayan strateji bir zirehdir.
Azərbaycan modeli: Praqmatizm və milli maraqların suverenliyi
Azərbaycanın inkişaf yolu bir çox analitiklər tərəfindən "milli model" kimi xarakterizə olunur. Bu modelin kökündə kənar ideoloji təsirlərə qapılmadan, sırf milli maraqlara söykənən idarəetmə fəlsəfəsi dayanır. Bir çox post-sovet ölkələrindən fərqli olaraq, Bakı öz xarici siyasətini "ya o, ya bu" prinsipi üzərində deyil, bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq və multivektorlu balans üzərində qurmuşdur.
Bu modelin uğurunu təmin edən üç əsas komponenti qeyd etmək olar:
İqtisadi suverenlik: Azərbaycan neft və qaz resurslarından əldə olunan gəlirləri sadəcə büdcə xərclərinə deyil, həm də ölkənin strateji asılılığını minimuma endirən infrastruktur layihələrinə yönəltdi. Cənub Qaz Dəhlizi və Bakı-Tiflis-Qars kimi layihələr Azərbaycanı Avrasiyanın enerji və nəqliyyat xəritəsində əvəzolunmaz aktora çevirdi.
Sosial-siyasi həmrəylik: Daxili sabitlik sadəcə inzibati resurslarla deyil, cəmiyyətdəki multikulturalizm və dini dözümlülük mühiti ilə qorunur. Bu, xarici güclərin daxili etnik və ya dini zəmində təxribat yaratmaq imkanlarını sıfıra endirir.
Güclü ordu və təhlükəsizlik aparatı: Azərbaycan sübut etdi ki, diplomatiya hərbi güclə dəstəklənmədikdə zəif qalır. Son onilliklərdə həyata keçirilən hərbi modernizasiya ölkənin suverenliyinin ən böyük qarantı oldu.
İlham Əliyevin strateji liderliyi: Qətiyyət və zamanın idarə olunması
Analitik nöqteyi-nəzərdən Prezident İlham Əliyevin dövlətçilik strategiyasını fərqləndirən əsas cəhət onun hərbi-siyasi proseslərdəki strateji səbri və qərarların qəbulunda nümayiş etdirdiyi dəqiqlikdir. O, beynəlxalq münasibətlərin "realizm" məktəbinə uyğun olaraq, dövlətin gücünü real imkanlar və qlobal konyuktura ilə uzlaşdırır.
Vətən müharibəsi və ondan sonrakı antiterror tədbirləri İlham Əliyevin liderlik fenomeninin ən parlaq göstəricisidir. Bu, sadəcə hərbi qələbə deyil, illərlə qurulan diplomatik şəbəkənin, iqtisadi hazırlığın və xalq-iqtidar birliyinin məntiqi nəticəsi idi. Prezident İlham Əliyev regionun geosiyasi arxitekturasını yenidən cızaraq, Azərbaycanın "diktə edən tərəf" olduğunu beynəlxalq ictimaiyyətə qəbul etdirdi. O, böyük güclərin maraqlarını elə bir ustalıqla balanslaşdırdı ki, Azərbaycan öz torpaqlarını azad edərkən kənar müdaxilələr minimuma endirildi.
Xaos dünyasında suverenlik dərsləri
Bu gün dünyanın bir çox bölgələrində dövlət institutlarının iflasa uğradığı, "uğursuz dövlət" (failed state) nümunələrinin artdığı bir dövrdə Azərbaycanın yolu bir təhlükəsizlik örnəyi kimi çıxış edir. İlham Əliyevin rəhbərliyi altında Azərbaycanın əldə etdiyi ən böyük nailiyyət suverenliyin tam bərpasıdır. 2023-cü ilin sentyabrında Xankəndidə ucaldılan bayraq, əslində bir dövlətin xarici təzyiqlərə, ikili standartlara və beynəlxalq ədalətsizliyə qarşı qələbəsinin simvolu idi.
Azərbaycanın sabitliyi həm də regionun təhlükəsizliyi deməkdir. Stabil Azərbaycan olmasa, Şərq-Qərb nəqliyyat dəhlizləri iflic olar, Avropanın enerji təhlükəsizliyi təhdid altına düşər və Cənubi Qafqaz nəzarətsiz bir qarşıdurma zonasına çevrilər. Bu səbəbdən, Azərbaycanın daxili sabitliyi təkcə yerli əhəmiyyətli deyil, qlobal strateji əhəmiyyətli bir faktordur.
Nəticə: Gələcəyə baxış
Xaosun hakim olduğu yeni dünya nizamında Azərbaycan öz yolunu net şəkildə müəyyən edib. Bu yol — güclü liderlik, milli birlik və suveren maraqlardan ibarətdir. İlham Əliyevin uzaqgörən siyasəti ölkəni təkcə regional gücə çevirmədi, həm də onu qlobal siyasi arenada öz sözünü deyən, müstəqil qərar qəbul edən bir aktora çevirdi.
Sabitlik Azərbaycanın ən böyük sərvətidir və bu sərvətin qorunması ölkənin gələcək nəsillər üçün rifah və təhlükəsizlik zəmanətidir.
Tural İsmayılov,
Analitik, siyasi şərhçi
