12 yanvar 2026-cı ildə Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə keçirilən müşavirə bir daha göstərdi ki, su artıq kommunal, sosial infrastruktur məsələsi deyil, milli təhlükəsizlik, iqtisadi dayanıqlılıq və uzunmüddətli suverenlik məsələsidir.  Qlobal şirin su çatışmazlığı və iqlim dəyişikliyi fonunda Azərbaycan resursların idarə olunmasına sistemli, texnoloji cəhətdən inkişaf etmiş bir paradiqmaya keçir.  Elə bu baxımdan deyə bilərik ki, “Bakı şəhərində və Abşeron yarımadasında su təchizatı, yağış və tullantı suları sistemlərinin təkmilləşdirilməsinə dair 2026−2035-ci illər üçün Dövlət Proqramı” mühüm strateji  əhəmiyyət kəsb edir. Müşavirə zamanı Prezident İlham Əliyev vurğulayıb ki, Azərbaycanın su təhlükəsizliyi ilə bağlı bütün məsələlər sistemli şəkildə həll olunur: “ Bu gün dünyada iqlim dəyişikliyi ilə bağlı ciddi narahatlıq hökm sürür. Bir çox ölkələr artıq bundan ciddi zərər görür. Bizim su təhlükəsizliyimizlə bağlı olan bütün məsələlər sistem şəklində öz həllini tapır. Son 20 il ərzində ancaq sadaladığım, - halbuki görülən işlər qat-qat çoxdur, - layihələr onu göstərir ki, əgər vaxtında bu addımlar atılmasaydı, bu gün su təhlükəsizliyimizlə bağlı olan məsələlər bizim üçün çox ciddi problemlər yarada bilərdi. Bizim məqsədimiz isə əhalini və sənayeni, kənd təsərrüfatını dayanıqlı su ilə təmin etməkdir, su mənbələrini qorumaqdır, su anbarlarının potensialını artırmaqdır, uçotu tam yaratmaqdır və mövsüm gələndə suları yığmaqdır ki, sonra il boyunca onlardan istifadə edək”.

İlk növbədə  qeyd etmək lazımdır ki, Proqram aparıcı beynəlxalq təcrübələrə və rəqəmsal texnologiyalara əsaslanır. "Elektron Su İdarəçiliyi" təşəbbüsü və SCADA platforması vasitəsilə su istehlakı, itkilər və suyun keyfiyyəti haqqında məlumatlar vahid analitik sistemə inteqrasiya olunur və bu da "ağıllı su idarəetməsi" konsepsiyasının təməlini yaradır. Və burada prioritet resurslardan səmərəli istifadədir. Suyun 70%-dən çoxu kənd təsərrüfatında istehlak olunur və burada damcı suvarma, ağıllı nasos stansiyaları və rəqəmsal su ölçmə sistemləri tətbiq olunur. Proqrama 28-30 su anbarının tikintisi, mənbələrin şaxələndirilməsi və quraqlıqlar üçün strateji ehtiyatın yaradılması daxildir. Eyni zamanda, əhali sıxlığının yüksək olduğu və su təchizatı və kanalizasiya sistemlərinə ən çox yük düşdüyü bir bölgə olan Bakı və Abşeron yarımadasında infrastrukturun modernləşdirilməsinə diqqət yetirilir. Buraya şəbəkələrin tam yenidən qurulması, çirkab sularının təmizlənməsi və təkrar emalı texnologiyalarının tətbiqi və mərkəzləşdirilmiş yağış sularının toplanması sistemlərinin yaradılması daxildir.

Bu gün fasiləsiz içməli su ilə təmin olunan əhali 70 faiz təşkil edir. Strateji məqsəd ÜST standartlarına və BMT-nin Davamlı İnkişaf Məqsədlərinə uyğun olaraq 95% fasiləsiz su təchizatına nail olmaqdır. Ölkə başçısı yağış sularının idarə olunması bağlı hələ də zəif tərəflərin olduğunu bildirdi: “Heç bir şəhərin infrastrukturu imkan vermir ki, əgər şiddətli leysan yağışları bir neçə gün davam etsə, bunu idarə etmək mümkün olsun. Ancaq buna baxmayaraq, bizim də bu sahədə zəif yerlərimiz kifayət qədər çoxdur. Ona görə yağış sularının idarə olunması üçün Bakının 30 küçəsində yeni kollektor şəbəkəsi də qurulacaq və bunun çox böyük faydası olacaq”. Kanalizasiya xidməti göstərilən əhali cəmi 50 faiz təşkil edir. Proqramın icrası nəticəsində bu, 95 faizə çatdırılacaqdır.  

Prezident İlham Əliyev çıxışında su itkiləri probleminə xüsusi diqqət çəkib və bildirib ki: “ Əgər itkilər aşağı səviyyədə olsaydı, hətta mövcud su ehtiyatı bizə bu gün kifayət edərdi. Bu gün bu sahədə itkilər təqribən 40-45 faizdir və qeyd etdiyim kimi, proqramın icrası nəticəsində bu, kəskin azalmalıdır”.

Azad edilmiş ərazilərin su ehtiyatları ölkənin su balansı üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki Azərbaycanın su ehtiyatlarının 70 faizi ölkə hüdudlarından kənarda formalaşır. Araz, Kür və Samur çayları xarici ölkələrdən Azərbaycana daxil olur. Buna görə də hər bir daxili su mənbəyi strateji əhəmiyyətə malikdir. Azərbaycan Cənubi Qafqazda ən az su ehtiyatına malik ölkədir. Gürcüstanın su ehtiyatları bizdən dörd dəfə, Ermənistanın isə bir yarım dəfə çoxdur. Regionun su ehtiyatlarının cəmi 15 faizi Azərbaycana, 62 faizi Gürcüstana, 23 faizi isə Ermənistana məxsusdur.

Bu şəraitdə Qarabağ və Şərqi Zəngəzur çaylarının böyük əksəriyyətinin məhz Azərbaycan ərazisindən başlanması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azad edilmiş ərazilərin su ehtiyatları ölkənin daxili su ehtiyatlarının 24 faizini təşkil edir. 2020-ci ildən sonra bu bölgə ənənəvi suvarma sistemlərinin dirçəldilməsindən yeni hidravlik komplekslərin tikintisinə qədər innovativ su idarəetmə modelləri üçün sınaq meydançasına çevrildi. Suqovuşan və Xaçınçay su anbarlarının bərpası, Qakariçay və Bərgüşadçay su elektrik stansiyalarının tikinti layihələri və Ağdam və Füzuli rayonlarında kanalların yenidən qurulması bu ərazilərin gələcək kənd təsərrüfatı və sənaye inkişafı üçün davamlı su və enerji təməli yaradır. Ümumilikdə, bu, azad edilmiş ərazilərin milli iqtisadiyyata ərazi inteqrasiyasını gücləndirir.

Azərbaycan dövləti su ehtiyatlarına rasional və praqmatik yanaşır. Elə məsələlər var ki, onlar ciddi dövlət nəzarəti olmadan həll edilə bilməz. 21-ci əsrdə suverenlik yalnız sərhədlər, ordu və ya karbohidrogen ixracının həcmi ilə ölçülmür. O, qıtlığı idarə etmək, riskləri qabaqlamaq və zəiflikləri resurslara çevirmək qabiliyyəti ilə ölçülür. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev rəhbərliyi ilə dövlət səviyyəsində hazırlanmış tədbirlər ölkənin böhran ssenariləri ilə üzləşməsinə imkan verməyəcəkdir.

Hicran Hüseynova,

Milli Məclisin komitə sədri, professor