Müasir dövrdə enerji təhlükəsizliyi beynəlxalq münasibətlər sistemində əsas strateji məsələlərdən biri kimi çıxış edir. Qlobal enerji bazarında sabitliyin təmin olunması, enerji resurslarının təhlükəsiz və dayanıqlı şəkildə daşınması ölkələr arasında əməkdaşlığın genişlənməsini zəruri edir. Bu kontekstdə Azərbaycan Respublikası zəngin enerji ehtiyatlarına malik olmaqla yanaşı, eyni zamanda regionda mühüm enerji və tranzit mərkəzi kimi çıxış edir. Xüsusilə Cənub Qaz Dəhlizi layihəsinin həyata keçirilməsi və bu layihə çərçivəsində keçirilən Məşvərət Şurasının iclasları Azərbaycanın enerji diplomatiyasında mühüm rol oynayır. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev dəfələrlə vurğulamışdır ki, ölkəmiz enerji resurslarının etibarlı istehsalçısı və tranzit ölkəsi kimi beynəlxalq enerji təhlükəsizliyinə mühüm töhfə verir.
Cənub Qaz Dəhlizi Avropanın enerji təchizatının şaxələndirilməsinə xidmət edən strateji layihələrdən biridir. Bu layihə Xəzər regionunun zəngin qaz ehtiyatlarının Avropa bazarlarına çatdırılmasını təmin edən genişmiqyaslı enerji infrastrukturu sistemidir. Layihənin əsas məqsədi yeni enerji marşrutlarının yaradılması, enerji bazarında rəqabət mühitinin gücləndirilməsi və iştirakçı ölkələr arasında uzunmüddətli əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsidir.
Azərbaycanın təşəbbüsü ilə həyata keçirilən Cənub Qaz Dəhlizi dünyanın ən iri enerji layihələrindən biri hesab olunur. Ümumi uzunluğu təxminən 3500 kilometrdən artıq olan bu dəhliz bir neçə əsas boru kəmərindən ibarətdir və Xəzər dənizində yerləşən qaz yataqlarından hasil edilən təbii qazın Avropa bazarına çatdırılmasını təmin edir. Layihə çərçivəsində inşa edilən mühüm enerji infrastrukturu – Cənubi Qafqaz Boru Kəməri, Trans-Anadolu Qaz Boru Kəməri və Trans-Adriatik Qaz Boru Kəməri – Azərbaycanın enerji siyasətinin strateji istiqamətlərini əks etdirir. Bu kəmərlər vasitəsilə Azərbaycan qazı bir sıra ölkələrin ərazisindən keçərək Avropanın müxtəlif regionlarına nəql olunur.
Azərbaycanın enerji siyasətində mühüm mərhələlərdən biri də Xəzər dənizində yerləşən Şahdəniz qaz-kondensat yatağı layihəsinin işlənməsidir. Bu yataq ölkənin qaz ixrac potensialının genişləndirilməsində və Cənub Qaz Dəhlizinin reallaşdırılmasında əsas mənbə rolunu oynayır. Şahdəniz yatağından hasil olunan təbii qaz beynəlxalq enerji bazarına çıxarılaraq həm regional, həm də qlobal enerji təhlükəsizliyinə töhfə verir. Bununla yanaşı, Azərbaycan digər enerji layihələrinin də həyata keçirilməsi ilə enerji resurslarının səmərəli şəkildə istifadə olunmasına və ixrac imkanlarının artırılmasına nail olmuşdur.
Prezident İlham Əliyev Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurasının iclaslarında çıxış edərək Azərbaycanın enerji sahəsində həyata keçirdiyi siyasətin əsas prinsiplərini dəfələrlə vurğulamışdır. Dövlət başçısının sözlərinə görə, Azərbaycan etibarlı tərəfdaş kimi uzunmüddətli enerji əməkdaşlığının inkişafına böyük önəm verir. Ölkəmiz enerji resurslarının hasilatı, nəqli və ixracı sahəsində şəffaflıq, qarşılıqlı etimad və sabitlik prinsiplərinə əsaslanan siyasət yürüdür. Bu siyasət nəticəsində Azərbaycan regionda enerji layihələrinin təşəbbüskarı və əsas iştirakçılarından biri kimi tanınır.
Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurasının fəaliyyəti Azərbaycan ilə Avropa ölkələri arasında enerji sahəsində əməkdaşlığın daha da genişlənməsinə şərait yaradır. Şura çərçivəsində müxtəlif dövlətlərin nümayəndələri, beynəlxalq təşkilatlar və enerji şirkətləri bir araya gələrək layihənin inkişaf perspektivlərini müzakirə edir, yeni təşəbbüslər irəli sürür və əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirirlər.
Azərbaycanın tranzit ölkə kimi rolu yalnız enerji ehtiyatlarının ixracı ilə məhdudlaşmır. Ölkə eyni zamanda regionda sabitlik və iqtisadi əməkdaşlığın inkişafına da mühüm töhfə verir. Enerji layihələri vasitəsilə müxtəlif ölkələr arasında iqtisadi əlaqələr güclənir, yeni investisiya imkanları yaranır və regional inkişaf prosesləri sürətlənir. Bu baxımdan Azərbaycan enerji diplomatiyası vasitəsilə beynəlxalq əməkdaşlığın inkişafına mühüm töhfələr verir.
Nəticə etibarilə qeyd etmək olar ki, Cənub Qaz Dəhlizi və bu layihə çərçivəsində fəaliyyət göstərən Məşvərət Şurası Azərbaycanın qlobal enerji siyasətində tutduğu mövqenin daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən enerji strategiyası ölkənin beynəlxalq enerji bazarında etibarlı tərəfdaş və mühüm tranzit ölkəsi kimi mövqeyini gücləndirmişdir. Gələcəkdə də bu layihənin genişləndirilməsi və yeni enerji təşəbbüslərinin həyata keçirilməsi Azərbaycanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında və beynəlxalq əməkdaşlığın inkişafında mühüm rol oynayacaqdır.
Türkan Hüseynova,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
