Görkəmli oftalmoloq-alim, akademik Zərifə Əliyevanın xatirəsi ölkəmizdə dərin ehtiramla yad olunur. Onun zəngin və çoxşaxəli həyat yoluna nəzər salarkən, tibb elminə bəxş etdiyi mühüm töhfələrlə yanaşı, insanlara olan səmimi münasibəti, yüksək ziyalılığı və fədakar fəaliyyəti də ön plana çıxır. Zərifə xanımın həyatı həm də cəmiyyətə sədaqətlə xidmətin, mənəvi kamilliyin və örnək insanlıq keyfiyyətlərinin dolğun ifadəsidir.
1923-cü il aprelin 28-də Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Şahtaxtı kəndində anadan olan Zərifə Əliyeva erkən yaşlarından elmə və təhsilə böyük maraq göstərmişdir. 1942-ci ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutuna daxil olan Zərifə xanım 1947-ci ildə ali təhsilini əla nəticələrlə başa vurmuşdur. Bu dövr onun dünyagörüşünün formalaşmasında, tibbi biliklərinin dərinləşməsində və gələcək elmi fəaliyyətinin istiqamətinin müəyyənləşməsində həlledici rol oynamışdır.
Zərifə Əliyevanın elmi fəaliyyətinin əsas istiqaməti oftalmologiya sahəsi olmuşdur. 1949-cu ildən Elmi-Tədqiqat Göz Xəstəlikləri İnstitutunda fəaliyyətə başlayan alim qısa müddətdə özünü peşəkar mütəxəssis kimi təsdiqləmiş, mühüm elmi nəticələr əldə etmişdir. Zərifə xanımın tədqiqatları xüsusilə traxoma və qlaukoma kimi geniş yayılmış göz xəstəliklərinin öyrənilməsi, diaqnostikası və müalicəsinə həsr olunmuşdur. Həmin dövrdə geniş yayılmış traxoma xəstəliyinə qarşı apardığı məqsədyönlü mübarizə onun adını tibb tarixində mühüm mövqeyə yüksəltmişdir.
Zərifə xanım yalnız elmi araşdırmalarla kifayətlənməyərək, praktik fəaliyyətə də böyük önəm verirdi. O, bölgələrə səfərlər edir, xəstəlik ocaqlarında birbaşa müalicə və profilaktik tədbirlər həyata keçirir, yerli həkimlər üçün maarifləndirici çıxışlar edirdi. Onun tətbiq etdiyi müalicə üsulları qısa müddətdə geniş yayılaraq traxoma xəstəliyinin aradan qaldırılmasına mühüm töhfə vermişdir. Bu fəaliyyət yalnız tibbi uğur deyil, həm də sosial baxımdan böyük əhəmiyyət kəsb edən xidmət kimi dəyərləndirilir.
Alimin elmi yaradıcılığı çoxşaxəli və zəngindir. O, 150-yə yaxın elmi əsərin, 12 monoqrafiyanın, dərslik və dərs vəsaitlərinin müəllifi kimi oftalmologiya elminin inkişafına mühüm töhfələr vermişdir. 1977-ci ildə tibb elmləri doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülən Zərifə Əliyeva 1983-cü ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü seçilmişdir ki, bu da onun elmi fəaliyyətinə verilən yüksək qiymətin göstəricisidir.
Zərifə Əliyeva yalnız alim kimi deyil, həm də pedaqoq kimi böyük nüfuz qazanmışdır. O, gənc həkimlərin yetişdirilməsinə xüsusi diqqət yetirmiş, onların peşəkar inkişafı üçün əlverişli elmi mühit yaratmışdır. Onun rəhbərliyi ilə formalaşan yeni nəsil oftalmoloqlar bu gün də görkəmli alimin elmi ənənələrini davam etdirir və bu sahənin inkişafına töhfə verirlər. Bu baxımdan, Zərifə xanımın fəaliyyəti davamlı elmi məktəbin əsasını təşkil edir.
Akademik Zərifə Əliyevanın fəaliyyəti yalnız elm sahəsi ilə məhdudlaşmırdı. Zərifə xanım yüksək mənəvi keyfiyyətləri ilə seçilən ziyalı kimi cəmiyyətdə böyük hörmət qazanmışdır. Kimsəsiz uşaqlara göstərdiyi qayğı, bölgələrdə apardığı maarifləndirmə işi, insanların sağlamlığı naminə yorulmaz fəaliyyəti onun humanist xarakterinin bariz ifadəsi idi. Zərifə xanımın “Yüksək etimad” kitabı həkim peşəsinin etik və mənəvi tərəflərini əks etdirən dəyərli əsər kimi bu gün də aktuallığını qoruyur. Ulu Öndər Heydər Əliyev Zərifə xanım haqqında söylədiyi fikirlərdə onun çox istedadlı, çox xeyirxah, çox sadə insan olduğunu vurğulamışdır. Bu fikirlər Zərifə Əliyevanın şəxsiyyətinin çoxşaxəli və dərin mənəvi məzmununu ifadə edir.
Görkəmli alim 1985-ci il aprelin 15-də Moskva şəhərində vəfat etmişdir. Onun xatirəsi dərin ehtiramla yad olunur, adı elm və səhiyyə sahəsində böyük hörmətlə çəkilir. Akademik Zərifə Əliyeva adına Milli Oftalmologiya Mərkəzi zəngin irsin yaşadılmasına və gələcək nəsillərə ötürülməsinə xidmət edir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq Sərəncamına əsasən, 2023-cü ildə Səhiyyə Nazirliyi və Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının birgə təşkilatçılığı ilə akademik Zərifə Əliyevanın 100 illik yubileyi ilə əlaqədar silsilə tədbirlər keçirilmişdir.
Bu gün Zərifə Əliyevanın həyat yolu elmə sədaqətin, insanlara xidmətin və yüksək mənəvi dəyərlərin bariz nümunəsi kimi yaddaşlarda yaşayır. Onun zəngin irsi gələcək nəsillər üçün tükənməz bir təcrübə məktəbi olaraq qalır, formalaşdırdığı dəyərlər isə insanlara düzgün seçim etməyə, cəmiyyətə faydalı olmağa və peşəsinə məsuliyyətlə yanaşmağa istiqamət verir.
Asif Əsgərov,
Milli Məclisin deputatı
