İran hakimiyyəti 2018-ci ildə Qazaxıstanın Aktau şəhərində imzalanmış Xəzər dənizində təhlükəsizliklə bağlı sazişi ratifikasiya üçün parlamentə göndərib.

“İki sahil” xəbər verir ki, "Middle East Forum"un məlumatına görə, qərar Ukraynanın Rusiyaya gedən İran yük gəmisinə zərbəsindən sonra Xəzərin təhlükəsizliyinə artan diqqət fonunda qəbul edilib.

Nəşrin məlumatına görə, Xəzəryanı beş dövlət – Azərbaycan, Rusiya, Qazaxıstan, Türkmənistan və İran may ayında Tehranda növbəti görüş keçirməli idi. Lakin müharibə səbəbindən tədbir 23 avqust 2026-cı il tarixinə təxirə salınıb.

Qarşıdakı sammitin əsas mövzularından biri Xəzər dənizinin sahil xəttinin azalması olmalı idi. Son illərdə dəniz səviyyəsinin dəyişməsi sahilyanı infrastruktur və gəmiçilik üçün ciddi problemlər yaradır.

Xəzər dənizinin hüquqi statusu haqqında Konvensiya beş dövlət tərəfindən 2018-ci ildə Aktau şəhərində imzalanıb. Sənəd təhlükəsizlik məsələlərini tənzimləyir və Xəzər dənizinə çıxışı olmayan dövlətlərin silahlı qüvvələrinin Xəzərdə mövcudluğunu qadağan edir.

İran indiyədək sazişi ratifikasiya etməyən yeganə iştirakçı ölkə olaraq qalırdı. İran Prezidenti Məsud Pezeşkian sənədi imzalanmasından səkkiz il sonra parlamentə göndərib.

İran Xarici İşlər Nazirliyinin nümayəndəsi İsmayıl Bəqai bildirib ki, sazişin ratifikasiyası hüquqi bazadakı boşluqdan “regiondankənar aktorların müdaxiləsi və sui-istifadəsi” üçün istifadə edilməsinin qarşısını ala bilər.

Tehranın qərarı iyulun 25-də Ukraynanın Rusiyaya gedən İran yük gəmisinə zərbə endirməsindən sonra qəbul edilib. Məlumatlara görə, gəmi hərbi yük daşıya bilərdi.

İran mediası sazişin ratifikasiyasının zəruriliyini Xəzər dənizinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi ilə də əlaqələndirir. Xüsusilə Xəzəryanı dövlətlərə aid olmayan ölkələrin qüvvələrinin Xəzərdə mümkün mövcudluğu ilə bağlı narahatlıqlar səsləndirilir.

Bununla yanaşı, İranda saziş ətrafında müzakirələr davam edir. Sənədin tənqidçiləri dəniz məkanlarının delimitasiyası üçün zəruri olan ilkin xətlərin dəqiq müəyyən edilmədiyini bildirirlər.

Digər mühüm problem ekoloji vəziyyətdir. İqlim dəyişikliyi, bəndlərin tikintisi və yeraltı sulardan həddindən artıq istifadə Xəzərin su ehtiyatlarının azalmasına və sahil xəttinin geri çəkilməsinə səbəb olur. Bu isə gəmilərin limanlara çıxışını çətinləşdirir və onları daha dayaz ərazilərdən keçməyə məcbur edir.

Bu fonda Xəzəryanı beş dövlətin Tehranda keçiriləcək qarşıdakı görüşü əlavə əhəmiyyət qazanır. Təhlükəsizlik, Xəzərin hüquqi statusu və ekoloji dəyişikliklərlə bağlı məsələlər regionun ticarət və nəqliyyat marşrutlarındakı artan rolu ilə sıx əlaqəli ola bilər.