Tarix bəzən elə hadisələrlə yadda qalır ki, onların ağrısı yalnız bir dövrün deyil, nəsillərin yaddaşına hoparaq illərlə yaşayır. Azərbaycan xalqının yaddaşına silinməz iz buraxan belə faciələrdən biri də Xocalıda baş verən dəhşətli hadisələrdir. 1992-ci ilin fevral ayının son günlərində Qarabağın kiçik, lakin strateji əhəmiyyətə malik şəhərlərindən biri olan Xocalı ağır hücuma məruz qalaraq amansız bir qətliamın şahidinə çevrildi. Həmin gecə şəhərdə baş verənlər yalnız bir yaşayış məntəqəsinin işğalı ilə məhdudlaşmadı, eyni zamanda dinc əhaliyə qarşı yönəlmiş kütləvi zorakılıq aktı kimi tarixə düşdü.
O dövrdə Xocalı şəhəri uzun müddət mühasirə şəraitində yaşayırdı. Şəhərə gedən yollar bağlanmış, elektrik enerjisi və ərzaq təminatı ciddi şəkildə məhdudlaşdırılmışdı. Sakinlər çətin şəraitdə yaşasalar da, doğma torpaqlarını tərk etməmək üçün bütün çətinliklərə dözürdülər. Lakin fevral ayının şaxtalı gecəsində başlayan hücum şəhərin taleyini birdəfəlik dəyişdi. Müdafiəsiz insanlar gecənin qaranlığında həyatlarını xilas etmək üçün şəhəri tərk etməyə məcbur oldular.
Qarlı meşələrə və dağ yollarına üz tutan dinc sakinlərin bir çoxu yolda amansızcasına qətlə yetirildi. Qadınlar, uşaqlar və yaşlılar bu hücumun əsas qurbanlarına çevrildilər. İnsanlar yalnız öz doğma evlərində yaşamaq istədiklərinə görə belə qəddar münasibətlə qarşılaşdılar. Bu hadisələr nəticəsində yüzlərlə insan həyatını itirdi, çoxsaylı ailələr isə geri dönməyəcək şəkildə parçalandı.
Xocalıda baş verənlər yalnız insan itkisi ilə bitmədi. Şəhərin yaşayış evləri, sosial obyektləri, məktəbləri və digər infrastruktur qurğuları tamamilə dağıdıldı. Bir vaxtlar həyat dolu olan küçələr viran qaldı, şəhər xarabalığa çevrildi. İnsanların illərlə qurub-yaratdığı evlər, xatirələrlə dolu həyətlər bir gecənin içində məhv edildi. Bu dağıntılar təkcə fiziki deyil, həm də mənəvi itki idi.
Faciə nəticəsində minlərlə insan öz doğma yurd-yuvasından didərgin düşərək məcburi köçkün həyatı yaşamağa başladı. Onlar öz evlərini, torpaqlarını və xatirələrini arxada qoyaraq naməlum bir gələcəyə doğru yola çıxdılar. Doğma yurd həsrəti illərlə onların qəlbində sağalmaz bir yara kimi qaldı.
Xocalı hadisələri beynəlxalq humanitar hüququn kobud şəkildə pozulmasının bariz nümunəsi idi. Müharibə şəraitində belə dinc əhalinin hədəfə alınması qəbuledilməzdir. Uşaqlara, qadınlara və yaşlı insanlara qarşı törədilən zorakılıq insanlığa qarşı cinayət kimi qiymətləndirilməlidir.
Bu gün Xocalı faciəsi Azərbaycan xalqının kollektiv yaddaşında xüsusi yer tutur. Hər il fevral ayında keçirilən anım tədbirləri, yürüşlər və müxtəlif xatirə mərasimləri bu hadisənin unudulmaması üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu tədbirlər yalnız keçmişə ehtiram deyil, həm də gələcək nəsillərin tarixini unutmaması üçün bir çağırışdır.
Xocalı faciəsinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması istiqamətində mühüm işlər görülür. Müxtəlif ölkələrdə keçirilən tədbirlər, konfranslar və sərgilər vasitəsilə bu hadisə haqqında məlumatlar geniş auditoriyaya təqdim olunur. Bu, yalnız həqiqətlərin tanıdılması deyil, həm də ədalətin bərpası üçün atılan vacib addımdır.
Tarixdən dərs çıxarmaq hər bir xalq üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Unudulan faciələr zamanla təkrarlana bilər. Buna görə də Xocalıda baş verən hadisələrin gələcək nəsillərə çatdırılması, onların yaddaşında yaşadılması vacibdir. Bu, həm keçmişə ehtiramın, həm də gələcəkdə belə hadisələrin baş verməməsi üçün bir zəmanətdir.
Xocalı yalnız bir şəhərin adı deyil, həm də bir xalqın yaşadığı ağrının, itkinin və mübarizənin simvoludur. Bu faciə Azərbaycan xalqının yaddaşında daim yaşayacaq və gələcək nəsillər üçün tariximizin unudulmamalı səhifələrindən biri kimi qalacaqdır.
Unutmuruq, unutmayacağıq!
Cahan Bayramov,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
