8 Noyabr – Zəfər Günü. Azərbaycan xalqı üçün bu iki sözün arxasında böyük bir tarix dayanır. Bu, milli iradənin, əzmin və tarixi ədalət uğrunda uzun illər davam edən mübarizənin tarixidir. Zəfər Günü yalnız hərbi qələbənin qeyd olunduğu əlamətdar tarix deyil. Bu gün Azərbaycanın müasir tarixində yeni bir mərhələnin başlanğıcını, dövlətin ərazi bütövlüyünün bərpasını və xalqın öz gücünə, gələcəyinə olan inamının möhkəmlənməsini ifadə edir.
Zəfərin mahiyyətini yalnız 44 günlük Vətən müharibəsinin nəticələri ilə izah etmək onun tarixi və siyasi əhəmiyyətini tam əhatə etməzdi. Bu qələbə illər ərzində formalaşmış milli iradənin, beynəlxalq hüquqa əsaslanan prinsipial mövqeyin və ardıcıl dövlət quruculuğu siyasətinin məntiqi nəticəsi idi. Ən mühüm amillərdən biri isə cəmiyyətin vahid məqsəd ətrafında birləşməsi, milli həmrəyliyin ümummilli gücə çevrilməsi oldu.
Heç bir tarixi qələbə təsadüfən qazanılmır. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası da Möhtərəm Prezidentimiz Cənab İlham Əliyevin uzun illər ərzində həyata keçirdiyi siyasi, diplomatik, iqtisadi və hərbi strategiyasının nəticəsi idi. 1990-cı illərin əvvəllərində Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzü nəticəsində torpaqlarımızın bir hissəsi işğal edilmiş, yüz minlərlə soydaşımız doğma yurdlarından didərgin düşmüş, ölkənin tarixi və mədəni irsinə ciddi ziyan dəymişdi. İşğalın davam etdiyi bütün illər ərzində Azərbaycan münaqişənin beynəlxalq hüquq normaları və prinsipləri əsasında həllini əsas tələb kimi irəli sürürdü.
Lakin beynəlxalq vasitəçilik səyləri uzun müddət gözlənilən nəticəni vermədi. BMT Təhlükəsizlik Şurasının Ermənistan qoşunlarının işğal olunmuş Azərbaycan ərazilərindən çıxarılmasını tələb edən qətnamələri icra edilmədi, danışıqlar prosesi isə real irəliləyişlə müşayiət olunmadı. Belə bir şəraitdə Azərbaycanın müdafiə qabiliyyətini gücləndirməsi, hərbi potensialını inkişaf etdirməsi və milli təhlükəsizliyinin təmin olunması istiqamətində ardıcıl siyasət həyata keçirməsi xüsusi əhəmiyyət qazandı.
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycanın öz suveren hüquqlarını təmin etmək və ərazi bütövlüyünü bərpa etmək əzminin təcəssümü oldu. 44 gün davam edən müharibə nəticəsində Ali Baş Komandan Cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi altında Azərbaycan Ordusu işğal altındakı ərazilərin əhəmiyyətli hissəsini azad etdi. Noyabrın 8-də Şuşanın azad edilməsi isə müharibənin gedişində həlledici dönüş nöqtəsinə çevrildi. Bu hadisə həm hərbi-strateji, həm də milli-mənəvi baxımdan müstəsna əhəmiyyət daşıyırdı.
Şuşa Azərbaycan üçün sadəcə coğrafi məkan deyil. O, milli mədəniyyətimizin, musiqimizin, ədəbiyyatımızın və tarixi yaddaşımızın ayrılmaz hissəsidir. Bu şəhərin azad edilməsi xalqın mənəvi dünyasında xüsusi yer tutan tarixi ədalətin bərpası demək idi. Şuşanın timsalında bir daha təsdiqləndi ki, bəzi şəhərlərin əhəmiyyəti onların ərazisi və strateji mövqeyi ilə məhdudlaşmır. Onların dəyəri xalqın tarixi yaddaşında, milli kimliyində və mədəni irsində yaşayır.
Zəfər Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemindəki mövqeyinə də ciddi təsir göstərərək Cənubi Qafqazda yeni siyasi reallıqlar formalaşdırdı. Müharibədən sonrakı dövrdə regionun təhlükəsizlik arxitekturası, nəqliyyat-kommunikasiya əlaqələri və iqtisadi əməkdaşlıq perspektivləri yeni məzmun qazandı. Azərbaycanın əldə etdiyi nəticə dövlətlərin suverenliyi və ərazi bütövlüyü prinsiplərinin əhəmiyyətini bir daha gündəmə gətirdi. Eyni zamanda, bu qələbə milli maraqların qorunması üçün siyasi iradə ilə yanaşı, iqtisadi imkanların, hərbi qüdrətin və institusional potensialın sistemli inkişafının vacibliyini nümayiş etdirdi.
Bununla belə, hərbi qələbənin uzunmüddətli siyasi nəticələrlə möhkəmləndirilməsi də mühüm vəzifə olaraq qalır. Güclü ordu dövlət təhlükəsizliyinin əsas təminatlarından biridir, lakin regionda davamlı sabitliyin formalaşması siyasi dialoq, qarşılıqlı öhdəliklərə əməl olunması və etimad mühitinin yaradılması ilə mümkündür. Bu baxımdan, Zəfər Günü yalnız tarixi nailiyyətin xatırlandığı tarix deyil, həm də Azərbaycanın gələcək siyasi və strateji hədəfləri barədə düşünmək üçün mühüm fürsətdir.
Müharibədən sonra qarşıda duran əsas vəzifələrdən biri azad edilmiş ərazilərdə həyatın yenidən qurulması oldu. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən bərpa və quruculuq işləri yalnız dağıdılmış infrastrukturun yenilənməsinə deyil, bütövlükdə yeni sosial-iqtisadi inkişaf mühitinin formalaşdırılmasına yönəlib. Yeni yaşayış məntəqələrinin salınması, yolların, enerji və kommunikasiya xətlərinin çəkilməsi, təhsil və səhiyyə müəssisələrinin yaradılması, eləcə də keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışı bu prosesin mühüm istiqamətləridir.
Lakin quruculuq prosesinin uğurunu yalnız tikilmiş binaların, çəkilmiş yolların və yaradılmış infrastrukturun həcmi ilə qiymətləndirmək olmaz. Ərazilərin uzunmüddətli inkişafı üçün iqtisadi fəallığın artırılması, yerli məşğulluğun təmin edilməsi, kiçik və orta sahibkarlığın dəstəklənməsi, mədəni irsin qorunması və ekoloji tarazlığın saxlanılması da vacibdir. Böyük Qayıdışın əsl məqsədi insanların doğma torpaqlarına fiziki qayıdışını təmin etməklə məhdudlaşmır. Əsas məsələ həmin ərazilərdə təhlükəsiz, firavan və davamlı sosial həyatın formalaşdırılmasıdır. Çünki doğma yurda qayıdış yalnız insanların orada yaşaması deyil, onların öz gələcəklərini həmin torpaqlarda qurmaq imkanına malik olması deməkdir.
Vətən müharibəsi günlərində nümayiş etdirilən milli birlik və həmrəylik də Zəfərin mühüm mənəvi nəticələrindən biridir. Cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrinin vahid məqsəd ətrafında səfərbər olunması, hərbçilərə və onların ailələrinə göstərilən dəstək, könüllülərin fəallığı və informasiya məkanında aparılan mübarizə xalqın birlikdən doğan gücünü nümayiş etdirdi. Bu təcrübənin qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Tarixi qələbələr yalnız ildönümlərinin qeyd olunması ilə milli yaddaşda yaşamır. Onların mahiyyəti, səbəbləri və nəticələri dərindən öyrənilməli, gələcək nəsillərə obyektiv və dolğun şəkildə çatdırılmalıdır. Gənclər Zəfər tarixini yalnız hərbi əməliyyatlar və döyüş qəhrəmanlığı kontekstində deyil, həm də Cənab İlham Əliyevin dövlətçilik düşüncəsi, milli məsuliyyət, vətənə bağlılıq və strateji hədəflərə sadiqlik baxımından dərk etməlidirlər. Bu istiqamətdə təhsil müəssisələrinin, elmi təşkilatların, kütləvi informasiya vasitələrinin və vətəndaş cəmiyyətinin üzərinə mühüm vəzifələr düşür.
Bu gün Azərbaycanın qarşısında duran başlıca vəzifə qazanılmış tarixi nailiyyətləri davamlı inkişaf, regional təhlükəsizlik və uzunmüddətli sülh üçün möhkəm təmələ çevirməkdir. Cənubi Qafqazda münasibətlərin normallaşması, iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi və nəqliyyat-kommunikasiya imkanlarının inkişafı bütün regionun gələcəyi baxımından əhəmiyyətlidir. Lakin davamlı sülh yalnız siyasi bəyanatlarla təmin edilə bilməz. Bunun üçün konkret öhdəliklərin yerinə yetirilməsi, beynəlxalq hüquqa hörmət, qarşılıqlı etimad və praktik əməkdaşlıq mexanizmləri zəruridir.
Eyni zamanda, müasir dövrdə dövlətin gücü yalnız hərbi qüdrətlə ölçülmür. İqtisadi dayanıqlılıq, elmi-texnoloji inkişaf, keyfiyyətli təhsil, sosial rifah, səmərəli idarəçilik və ekoloji təhlükəsizlik milli gücün ayrılmaz komponentləridir. Azərbaycanın gələcək inkişafı bu istiqamətlərdə əldə ediləcək nailiyyətlərdən, eləcə də Zəfərin yaratdığı imkanların nə dərəcədə səmərəli istifadə olunmasından asılıdır.
8 Noyabr – Zəfər Günü Azərbaycanın tarixində bir mərhələnin başa çatmasını və yeni inkişaf dövrünün başlanmasını simvolizə edir. Bu tarix xalqın tarixi ədalətə inamının, dövlətin siyasi iradəsinin və milli birliyin gücünün təcəssümüdür. Lakin Zəfərin əsl mənası yalnız keçmişin qürurverici hadisələrini xatırlamaqdan ibarət deyil. Onun ən böyük dəyəri qazanılmış qələbənin yaratdığı imkanlardan istifadə edərək daha güclü, daha dayanıqlı və daha firavan Azərbaycan qurmaq məsuliyyətindədir. Çünki keçmişimiz qürur mənbəyimiz, gələcəyimiz isə bu qürura layiq olmaq üçün üzərimizə düşən məsuliyyətdir.
Gülşən Axundova
Müstəqil Ekspert
Qadın,İnkişaf, Gələcək İB Sədri
