Son illərdə Azərbaycan Respublikasının enerji siyasətində bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı əsas istiqamətlərdən birinə çevrilmişdir. Qlobal enerji bazarlarında baş verən dəyişikliklər, iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə və dayanıqlı inkişaf məqsədləri ölkəni ənənəvi karbohidrogen ixracatçısı modelindən tədricən şaxələndirilmiş enerji istehsalı sisteminə doğru istiqamətləndirir. Bu prosesdə Çin Xalq Respublikasının aparıcı şirkətlərinin Azərbaycanda bərpaolunan enerji sahəsinə artan marağı və investisiyaları xüsusi diqqət çəkir.
Prezident İlham Əliyev müxtəlif çıxış və bəyanatlarında dəfələrlə vurğulamışdır ki, Azərbaycan enerji təhlükəsizliyi sahəsində etibarlı tərəfdaş olmaqla yanaşı, “yaşıl enerji”yə keçidi strateji hədəf kimi müəyyənləşdirib. Dövlət başçısının fikrincə, ölkənin zəngin günəş, külək və su ehtiyatları bu sahədə böyük potensial yaradır və xarici investorlar üçün cəlbedici imkanlar açır. Məhz bu siyasi iradə və sabit investisiya mühiti Çin şirkətlərinin Azərbaycana marağını artıran əsas amillərdəndir.
Çin hazırda dünyada bərpaolunan enerji texnologiyalarının istehsalı və tətbiqi sahəsində lider mövqelərdən birini tutur. Günəş panelləri, külək turbinləri, enerji saxlama sistemləri və ağıllı şəbəkə texnologiyaları üzrə Çin şirkətləri həm qiymət, həm də texnoloji səmərəlilik baxımından rəqabət üstünlüyünə malikdir. Azərbaycan isə bu təcrübədən yararlanmaqla enerji sektorunda modernləşməni sürətləndirmək niyyətindədir.
Prezident İlham Əliyevin Çinlə strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinə verdiyi önəm bərpaolunan enerji sahəsində əməkdaşlıq üçün də möhkəm siyasi əsas yaradır. Dövlət başçısı çıxışlarında qeyd edir ki, Azərbaycan-Çin əməkdaşlığı təkcə ticarət dövriyyəsi ilə məhdudlaşmamalı, yüksək texnologiyalar, sənaye və enerji kimi sahələri də əhatə etməlidir. Bu kontekstdə “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsü çərçivəsində enerji layihələrinin həyata keçirilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Çin şirkətlərinin Azərbaycanda investisiya qoyduğu əsas istiqamətlərdən biri günəş enerjisidir. Ölkənin xüsusilə Abşeron yarımadası, Naxçıvan Muxtar Respublikası və Qarabağ bölgəsi günəş enerjisi potensialına görə əlverişli hesab olunur. Dövlət başçısı Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarını “yaşıl enerji zonası” elan edərək bu ərazilərdə alternativ enerji layihələrinin prioritet olacağını bəyan etmişdir. Çin şirkətləri üçün bu bölgələr həm yeni bazar, həm də müasir texnologiyaların tətbiqi baxımından unikal imkanlar yaradır.
Külək enerjisi sahəsində də Çin investorlarının marağı artmaqdadır. Bu kontekstdə 2026-cı ilin əvvəlində açılışı həyata keçirilən “Xızı–Abşeron” Külək Elektrik Stansiyası Azərbaycanın bərpaolunan enerji strategiyasında mühüm mərhələ kimi qiymətləndirilir. Prezident İlham Əliyev açılış mərasimindəki çıxışında bu stansiyanı ölkənin “yaşıl enerji” yolunda atdığı real və praktik addımların bariz nümunəsi adlandırmış, külək enerjisinin həm daxili tələbatın ödənilməsində, həm də gələcək ixrac potensialında mühüm rol oynayacağını vurğulamışdır. Xəzər hövzəsi və Abşeron yarımadasının güclü külək potensialı bu kimi layihələrin davamlı olacağını göstərir və Çin şirkətlərinin dənizdə və quruda külək enerjisi üzrə geniş təcrübəsi Azərbaycanın uzunmüddətli planlarına tam uyğun gəlir.
Bərpaolunan enerji sahəsində Çin investisiyalarının üstün cəhətlərindən biri də maliyyələşmə və texnologiyanın bir paket şəklində təqdim edilməsidir. Bu yanaşma layihələrin daha qısa müddətdə və səmərəli icrasına imkan yaradır. Prezident İlham Əliyev investorlarla görüşlərində tez-tez qeyd edir ki, Azərbaycan hökuməti uzunmüddətli və qarşılıqlı faydaya əsaslanan əməkdaşlığa üstünlük verir. Çin şirkətləri ilə bağlanan sazişlər də məhz bu prinsip üzərində qurulur.
Bundan əlavə, Çin-Azərbaycan əməkdaşlığı yalnız enerji istehsalı ilə məhdudlaşmır. Yerli kadrların hazırlanması, texnologiya transferi və birgə istehsal imkanlarının yaradılması da gündəmdədir. Dövlət başçısının vurğuladığı kimi, məqsəd təkcə enerji istehsal etmək deyil, eyni zamanda ölkə daxilində bilik və texnologiya bazasını gücləndirməkdir. Bu baxımdan Çin şirkətlərinin təlim proqramları və birgə müəssisələr yaratmaq təşəbbüsləri xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Nəticə etibarilə, Çin şirkətlərinin Azərbaycanda bərpaolunan enerji mənbələrinə yatırdığı investisiyalar ölkənin enerji strategiyasının mühüm tərkib hissəsinə çevrilməkdədir. Prezident İlham Əliyevin siyasi iradəsi, sabitlik və aydın strateji baxış bu əməkdaşlığın davamlı olacağını göstərir. Bu investisiyalar Azərbaycan üçün təkcə ekoloji üstünlüklər deyil, həm də iqtisadi şaxələndirmə, yeni iş yerlərinin yaradılması və uzunmüddətli enerji təhlükəsizliyi baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir. Gələcək illərdə Çin-Azərbaycan əməkdaşlığının “yaşıl enerji” sahəsində daha da dərinləşəcəyi gözlənilir.
Cəlal Həsənli,
YAP Culfa rayon təşkilatının sədr müavini
