2026-cı ilin ilk günlərində Azərbaycan enerji tarixində növbəti mühüm uğura imza atdı. Səudiyyə Ərəbistanının “ACWA Power” şirkəti tərəfindən inşa edilən “Xızı–Abşeron” Külək Elektrik Stansiyasının istismara verilməsi ölkənin bərpaolunan enerji siyasətində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir. Açılış mərasimində çıxış edən Prezident İlham Əliyev 240 meqavat gücə malik bu stansiyanın enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsində və iqtisadi inkişafda mühüm rol oynayacağını vurğuladı. Bu layihə Azərbaycanın Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı və Çin Xalq Respublikası ilə qurduğu strateji tərəfdaşlığın real nəticəsidir. “ACWA Power” və “Power China” kimi nüfuzlu şirkətlərin iştirakı ilə həyata keçirilən “Xızı–Abşeron” KES ölkəmizin “yaşıl enerji” gündəliyində xüsusi yer tutur və beynəlxalq investisiya əməkdaşlığının uğurlu nümunəsidir. Bərpaolunan enerji obyektlərinin tikintisi yüksək texniki bilik, böyük maliyyə resursları və peşəkar yanaşma tələb edir. Dörd il ərzində həyata keçirilən ardıcıl investisiya və əməkdaşlıq nəticəsində bu layihənin uğurla başa çatdırılması dövlətin məqsədyönlü enerji siyasətinin və yerli mütəxəssislərin fədakar əməyinin göstəricisidir.
Son 20 ildə Azərbaycan elektrik enerjisi istehsal güclərini davamlı şəkildə artıraraq təxminən 10 min meqavatlıq sabit generasiya potensialı formalaşdırıb. Bu göstərici əvvəlki illərlə müqayisədə təxminən üç dəfə artım deməkdir və ölkənin enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndiyini sübut edir. Xüsusilə Mingəçevirdə istifadəyə verilmiş 2000 meqavatlıq yeni stansiya həm daxili tələbatın ödənilməsində, həm də regional enerji təchizatında mühüm rol oynayır. Azərbaycanın enerji strategiyasında bərpaolunan mənbələrin payının artırılması əsas prioritetlərdən biridir. Bu məqsədlə xarici şirkətlərlə genişmiqyaslı investisiya tərəfdaşlıqları qurulur, “Energy Grid” hədəfləri çərçivəsində təmiz enerjiyə keçid sürətləndirilir.
“Xızı–Abşeron” KES bu baxımdan yalnız bir layihə deyil, həm də yeni bərpaolunan enerji obyektlərinin inşasına stimul verən uğurlu modeldir. Layihə xarici investorların Azərbaycana marağını daha da artırır və beynəlxalq əməkdaşlığın möhkəmlənməsinə xidmət edir. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, gələcəkdə bərpaolunan enerji layihələrinin əsasən xarici investorlar tərəfindən həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur. Azərbaycanda mövcud olan sabit siyasi mühit, hüquqi təminatlar və investorlara göstərilən dövlət dəstəyi bu sahəyə sərmayə yatırmaq üçün əlverişli şərait yaradır. Coğrafi mövqeyinə görə Naxçıvan Muxtar Respublikası və işğaldan azad edilmiş ərazilər bərpaolunan enerji üçün geniş imkanlara malikdir. Xüsusilə Xəzər dənizinin külək potensialının 157 giqavat səviyyəsində qiymətləndirilməsi bu sahəyə marağı daha da artırır.
Azad edilmiş ərazilərdə tətbiq olunan vergi və gömrük güzəştləri, sosial və iqtisadi stimullar investorlar üçün əlavə motivasiya yaradır. Cəbrayıl rayonunda ümumi gücü 340 meqavat olan üç günəş elektrik stansiyasının inşası bu bölgələrə artan etimadın bariz nümunəsidir. Bununla yanaşı, Qarabağ və Şərqi Zəngəzur zonasında 500–600 meqavatlıq kiçik su elektrik stansiyalarının tikintisi üçün xarici şirkətlərlə çərçivə sazişlərinin imzalanması planlaşdırılır. Bu layihələr regionun enerji potensialının tam reallaşdırılmasına xidmət edəcək. “Yaşıl enerji”nin saxlanması üçün Batareya Enerji Saxlama Sistemləri də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu texnologiyalara artan maraq göstərir ki, Azərbaycanın bərpaolunan enerji sektoru yaxın illərdə iri investisiyalı sahəyə çevriləcək. Təkcə “Xızı–Abşeron” KES-in layihə dəyərinin 340 milyon dollar olması gələcəkdə milyardlarla dollar sərmayənin cəlb olunacağına işarədir. Bu stansiya həm də ətraf mühitin qorunmasına mühüm töhfə verir. Onun fəaliyyəti nəticəsində ildə 220 milyon kubmetr təbii qaza qənaət olunacaq və 400 min tondan artıq karbon qazının atmosferə buraxılmasının qarşısı alınacaq. Bu göstəricilər Azərbaycanın karbon emissiyasının azaldılması üzrə öhdəliklərinə uyğun gəlir. Eyni zamanda, stansiyada istehsal ediləcək 1 milyard kilovat-saat elektrik enerjisi Xızı və Abşeron rayonlarının yaşayış və qeyri-yaşayış məntəqələrinin təmiz enerji ilə təminatına imkan yaradacaq.
Bərpaolunan enerji rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafı üçün də əsas infrastruktur rolunu oynayır. Fiber-optik şəbəkələr, məlumat mərkəzləri və texnoloji platformalar dayanıqlı enerji mənbələrinə əsaslanır. Bu baxımdan Azərbaycanın Səudiyyə Ərəbistanı, Çin və digər ölkələrlə texnoloji əməkdaşlığı həm “yaşıl”, həm də rəqəmsal inkişafı sürətləndirir. Regional miqyasda isə Azərbaycan Xəzər hövzəsi və Mərkəzi Asiyanın bərpaolunan enerji potensialının Avropa bazarlarına çıxarılması istiqamətində təşəbbüslər irəli sürür. Türkiyə və Avropa ilə enerji marşrutlarının genişləndirilməsi regional enerji həmrəyliyini daha da gücləndirir.
Nəticə etibarilə, Azərbaycanın həyata keçirdiyi “yaşıl enerji” siyasəti təkcə daxili enerji təhlükəsizliyini möhkəmləndirmir, eyni zamanda ölkəni regionun aparıcı bərpaolunan enerji mərkəzlərindən birinə çevirir.
Namiq Əhmədov,
YAP Xəzər rayon təşkilatının sədri
