20 Yanvar... Bu sözləri yazanda əlim titrəyir, gözüm yaşarır. Çünki mən o gecənin şahidiyəm. 1980-ci ilin yazında dünyaya gəlib, Sovet Azərbaycanında böyümüş, birdən-birə qaranlığa bürünmüş bir Bakının uşağı idim.
Həmin vaxtlar 14 yaşım vardı. Həmişəki kimi məktəbdən qayıtmış, ev tapşırıqlarını hazırlayırdım. Saat 19:00 iradələri idi. Anam televizora baxırdı - o vaxtlar yalnız bir kanal var idi. Birdən ekran qaraldı.
Gecə yarısından sonra ilk partlayışı eşitdik. Sanki bütün binamız silkələndi. Bacım ağlamağa başladı. Anam onu qucaqlayıb, "Qorxma, qorxma" deyirdi, amma öz səsi daha çox qorxulu idi.
Sabaha yaxın atam pəncərəyə yaxınlaşdı. Küçədə qaranlıqda hərəkət edən nəhəng tankları gördük. Səhər açıldıqda atam şəhərə çıxdı. Bir saat sonra çox kədərli qayıtdı. "Küçələr... qan içində," deyə zarıldadı. "Uşaqlar, evdən çıxmayın."
Mən anlamırdım. Niyə? Nə üçün? Məktəbdə bizə "SSRİ xalqlarının dostluğu"ndan danışırdılar. "Sovet ordusu müdafiəçidir" deyə öyrədirdilər. Bu necə müdafiə idi?
Bir neçə gün sonar məktəbə getdim. Yolda qan ləkələri hələ də təmizlənməmişdi. Şəhər, qərənfillərə və səssiz kədərə bürünmüşdü.
İndi 40 yaşım var. Özümün 14 yaşlı oğlu var. O, mənim o gecə yaşadıqlarımı oxuduğu tarix dərslərindən öyrənir. Ona danışdıqlarıma inana bilmir: "Ana, həqiqətən belə oldumu?"
20 Yanvar mənim nəsilim üçün psixoloji bir bölgüdür. Biz bir tərəfdən Sovet uşaqları idik, digər tərəfdən müstəqilliyə doğru ilk addımların şahidləri. Bu paradoks həyatımızı formalaşdırdı.
İndi Bakının işıqlı küçələrində gəzəndə hələ də bəzi yerlərdə o gecəni xatırlayıram. Müasir binaların arxasında 1990-cı ilin qanlı asfaltını görürəm. Bu yaddaş mənim ruhumu ağrıdır, amma eyni zamanda gücləndirir.
Bu il oğlumla Şəhidlər Xiyabanına getdim. Ona adları oxutdum: İlham Məmmədov, 22 yaş. Aygün Hüseynova, 24 yaş... Hamısı mənim indiki yaşımdan kiçik idilər.
"Bax," dedim oğluma, "Onlar bizim yaşıdlarımız idi. Onların ölməyə haqqı yox idi. Amma şəhid oldularki, biz azadlıqda yaşayaq." Biz bu tarixi unutmamalıyıq. Çünki unutmaq xəyanətdir. Unutmaq, onların qanını boşa axıtmaqdır.
Abasova İradə,
48 nömrəli məktəbin müəllimi
