Enerji tranzisiyası kontekstində Azərbaycan
Azərbaycan son əsrlik tarixində "neft ölkəsi" kimi tanınsa da, qlobal enerji transformasiyası və iqlim dəyişikliyi gündəminin yüksəlişi ölkə üçün strateji yenidənqurma imkanı yaradır. Karbohidrogen ixracından asılılığın azaldılması və yaşıl enerji sənayelərinə keçid təkcə ekoloji zərurət deyil, eyni zamanda geopolitik və makroiqtisadi diversifikasiyadır.
Mövcud enerji strukturunun təhlili: Yaşıl enerji potensialının texniki parametrləri
Azərbaycanın coğrafi mövqeyi və təbii şəraiti əhəmiyyətli bərpa olunan enerji ehtiyatları təqdim edir. Külək enerjisi potensialı 3000 MW, günəş enerjisi potensialı isə 23000 MW-a qədər qiymətləndirilir. Xüsusilə Abşeron yarımadasında küləyin orta sürəti ildə 8-10 m/s, Naxçıvan və Qarabağ regionlarında günəşli günlərin sayı 270-300 arasındadır. Hidroenerji ehtiyatları (xüsusilə kiçik HES-lər) əlavə 520 MW təşkil edir.
İqtisadi diversifikasiya perspektivləri
Yaşıl enerji sektorunun inkişafı ölkə iqtisadiyyatına çoxşaxəli töhfələr verə bilər. Birincisi, yeni iş yerlərinin yaradılması: beynəlxalq təcrübə göstərir ki, bərpa olunan enerji fosil yanacaqlara nisbətən 3 dəfə çox məşğulluq yaradır. İkincisi, texnoloji transfer və ixrac diversifikasiyası: "yaşıl hidrogen" istehsalı Azərbaycanı Avropa enerji bazarlarında yeni keyfiyyətdə mövqeləndirir.
2021-ci ildə Azərbaycan və Gürcüstan arasında imzalanan "yaşıl enerji dəhlizi" razılaşması və 2024-cü ildə COP29-a ev sahibliyi ölkənin bu sahədə beynəlxalq əməkdaşlıqda lider mövqe tutma niyyətini göstərir. SOCAR-ın bərpa olunan enerji sahəsinə 2 milyard dollar investisiya planı da dövlət-özəl sektor sinerjisinə işarədir.
Geopolitik ölçü: Enerji diplomatiyasının yenidən formatlanması
Enerji tranzisiyası Azərbaycanın regional və qlobal nüfuz mexanizmlərini daha da gücləndirir. Yaşıl enerji və yaşıl hidrogenin Avropa Birliyinə nəqli vasitəsilə Azərbaycan özünü yeni enerji arxitekturasında əvəzolunmaz element kimi konsolidasiya edə bilər. Avropa 2030-cu ilə qədər 10 milyon ton yaşıl hidrogen idxalı planlaşdırır. Azərbaycanın bu siyahıda strategik mövqe tutması bu sahədə də gücümüzü göstərir.
İnvestisiya iqlimində tələbat və struktur islahatlar
Yaşıl enerji layihələri yüksək ilkin kapital tələb edir, lakin uzunmüddətli əməliyyat xərcləri aşağıdır. Masdar (BAƏ), BP və digər beynəlxalq şirkətlərlə edilən saziş və birgə müəssisələr investisiya axınını stimullaşdırır. Azad edilmiş ərazilərin bərpası Azərbaycana sıfırdan "yaşıl şəhərlər" qurmaq imkanı verir. Ağıllı şəbəkələr, günəş panelləri və enerji effektiv binalar Qarabağı yaşıl enerji texnologiyalarının pilot regionuna çevirə bilər. Bu, həm daxili təcrübə laboratoriyası, həm də beynəlxalq nümayiş pəncərəsi funksiyası daşıyır. Azərbaycanın yaşıl enerji transformasiyası iqtisadi diversifikasiya, geopolitik əhəmiyyətin saxlanılması və ekoloji davamlılığın üçlü məqsədinə xidmət edir.
Tural İsmayılov,
Analitik, siyasi şərhçi
