Vyetnamın nüfuzlu “Petro Times” portalı tanınmış azərbaycanlı neftçi, uzun illər bu ölkədə neft sahəsində yüksək vəzifələrdə çalışmış, müxtəlif ali dövlət orden və medalları ilə təltif edilmiş, həmçinin Azərbaycan neft sənayesinin inkişafındakı xidmətlərinə görə Prezident İlham Əliyev tərəfindən “Tərəqqi” medalına layiq görülmüş Tofiq Məhəmmədov haqqında maraqlı yazı dərc edib.

https://petrovietnam.petrotimes.vn/nguoi-nang-niu-ky-uc-viet-nam-745025.html

Həmin yazını təqdim edirik.

Vyetnamdan ayrılmasından uzun illər keçməsinə baxmayaraq, Tofiq Məhəmmədov hələ də Bakıdakı evində sarı ulduzlu qırmızı bayrağı qoruyub saxlayır. Bu xüsusi xatirə predmetinin arxasında karyerasının ən yaxşı illərini Vyetnamda keçirmiş və bu ölkəni hələ də özünün “ikinci vətəni” hesab edən azərbaycanlı neft-qaz mütəxəssisinin həyat hekayəsi dayanır.

Xəzər dənizindən Cənubi Çin dənizinə

2024-cü ilin noyabr ayının sonunda BMT-nin İqlim Dəyişikliyi üzrə Çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransının (COP29) 29-cu sessiyasının keçirildiyi günlərdə Bakıda xüsusi görüşüm oldu.

Həmin gün məni qarşılayan şəxs diplomat və ya hazırda dövlət vəzifəsində çalışan məmur deyil, istefada olan neft mühəndisi idi. Azərbaycanda o, uzun illər Xəzər dənizində çalışmış mütəxəssis kimi tanınırdı. Vyetnamda isə onun adını neft-qaz sahəsində çalışan müxtəlif dövrlərin məmurları  böyük ehtiramla xatırlayırlar.

Bu şəxs Tofiq Məhəmmədovdur.

Mühəndis Tofiq Məhəmmədov “Vietsovpetro” şirkətində 1987–1992 və 1995–2007-ci illərdə çalışıb.

Görüş zamanı məni ən çox təsirləndirən onun Vyetnam haqqında danışıq tərzi oldu. “Vietsovpetro” Vyetnam-Sovet neft-qaz müştərək müəssisəsində təxminən iyirmi il çalışdıqdan sonra Vyetnam, görünür, bu azərbaycanlının həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdi.

Bakıdakı evində ailə fotoları və neft-qaz sənayesi ilə bağlı həyatından çoxsaylı xatirə əşyaları arasında onun xüsusilə dəyər verdiyi bir şey vardı: Vyetnam bayrağı. O, bayrağı ehtiyatla çıxarıb sinəsinə sıxdı və ailə üzvlərindən birindən onun şəklini çəkib mənə göndərməsini xahiş etdi. Həmin an başa düşdüm ki, Vyetnam onun üçün sadəcə işlədiyi yer olmayıb; bu ölkə onun gəncliyinin bir hissəsini özündə yaşadan məkandır.

Bakılı mühəndisin doğma ölkəsindən minlərlə kilometr uzaqda yerləşən bu ölkəyə niyə bu qədər dərin bağlılıq hiss etdiyini anlamaq üçün, bəlkə də, Vyetnamın neft-qaz sənayesinin yaranma tarixinə nəzər salmaq lazımdır.

Həmin dövrdə Vyetnam müharibədən yenicə çıxmışdı və neft-qaz sənayesini demək olar ki, sıfırdan qurmağa başlamışdı. Bakı isə artıq uzun illər idi ki, Sovet İttifaqının ən böyük neft-qaz mərkəzlərindən biri olmaqla, dəniz qazma işləri, dəniz geoloji kəşfiyyatı, təhlükəsizliyin idarə olunması və kadr hazırlığı sahələrində zəngin təcrübə toplamışdı.

Cənab Tofiq Məhəmmədov yaxın dostu Çıonq Nqok Biçlə (şəkildə sağdan sonuncu), “Vietsovpetro” müştərək müəssisəsinin keçmiş baş mühəndisinin müavini və istehsalın planlaşdırılması şöbəsinin rəhbəri ilə.

“Vietsovpetro” şirkəti rəsmi olaraq  19 iyun 1981-ci ildə  təsis olunub. Sovet İttifaqı avadanlıq və texnologiya ilə yanaşı, yeni yaranmaqda olan bu sahənin inkişafına dəstək vermək üçün Vyetnama çoxsaylı təcrübəli mütəxəssislər də göndərdi. Onların arasında Sovet neft-qaz sənayesinin beşiyi hesab olunan Azərbaycandan da  mühəndislər var idi.

Tofiq Məhəmmədov da həmin mütəxəssislərdən biri idi.

Cənab Tofiq Məhəmmədov  1987-ci ildə Vunq Tauya gəldiyi zaman Vyetnamın neft-qaz sənayesi hələ ilkin inkişaf mərhələsində idi. “Bax Ho” yatağında ilk kommersiya neft hasilatına cəmi bir il əvvəl başlanmışdı. Dəniz layihələrində çalışan vyetnamlı mühəndislərdən ibarət komanda çox gənc idi: onların bir çoxu universiteti yenicə bitirmiş, yaxud cəmi bir neçə illik praktiki təcrübəyə malik idi. Belə bir şəraitdə Sovet İttifaqından gələn mütəxəssislər Vyetnama təkcə texnologiya və bilik gətirməklə kifayətlənmədilər, həm də praktiki rəhbərlik həyata keçirdilər və Xəzər dənizində uzun illər ərzində toplanmış təcrübəni ötürdülər. Bu, beynəlxalq dəstəyin Vyetnamda tamamilə yeni bir sənayenin inkişafı üçün xüsusi əhəmiyyət daşıdığı dövr idi.

Tofiq “Vietsovpetro” şirkətində 1987–1992-ci və 1995–2007-ci illərdə çalışıb. Baş mühəndisin müavini və təhlükəsizlik şöbəsinin rəhbəri kimi o, dəniz qurğularında təhlükəsizlik idarəetmə sisteminin hazırlanmasında iştirak edib. Bu fəaliyyət neft və qaz sızmalarının, yanğınların qarşısının alınmasından tutmuş insidentlərə müdaxiləyə və işçilər üçün təhlükəsizlik təlimlərinin keçirilməsinə qədər geniş sahəni əhatə edib. 2007–2009-cu illərdə isə o, Azərbaycan Respublikasındakı nümayəndə olub.

Həlledici məqamların arxasında dayanan mühəndis

“Vietsovpetro” müştərək müəssisəsinin keçmiş baş mühəndisinin müavini və istehsalın planlaşdırılması şöbəsinin rəhbəri cənab Çıonq Nqok Biç keçmiş həmkarını xüsusi hərarətlə xatırlayır.

Cənab Biçin sözlərinə görə, Tofiq Məhəmmədov neft və qaz sızmalarının qarşısının alınması və dəniz kəşfiyyatı təhlükəsizliyi sahəsində dərin biliyə malik mütəxəssisdir. Bu sahə yüksək səviyyədə praktiki təcrübə və ən gərgin əziyyətlərdə dəqiq qərarlar qəbul etmək bacarığı tələb edir.

Tofiq Məhəmmədov və müəllif Bakıda

1988-ci ilin avqust ayının sonunda “Bax Ho” neft yatağının MSP-1 platformasında 1 saylı quyuda qranit təməlinin təkrar tədqiqi zamanı quyuağzında maye fontanı baş verdi. Bu, çoxsaylı potensial risklərin olduğu mürəkkəb vəziyyət idi.

Məlumatı aldıqdan sonra Tofiq Məhəmmədov və qazma müəssisəsinin baş mühəndisi İsa Hacıyev vəziyyəti nizamlamaq üçün dərhal hava nəqliyyatı ilə platformaya yollandılar.

Quyu hazır vəziyyətə gətirildikdən sonra iki mütəxəssis o dövr üçün cəsarətli qərar  - ənənəvi üsuldan istifadə etmək əvəzinə, qazma qurğusunun köməyi ilə neft hasilatını davam etdirmək – qərarını qəbul etdi.

Nəticələr gözləntiləri üstələdi. Artıq ilk gün quyu sutkada təxminən 300 ton neft verdi, sonrakı günlərdə isə bu göstərici sürətlə artaraq 1 200 tondan çoxa çatdı. Qranit təməlində neftin aşkarlanması sonradan Vyetnamın neft-qaz sənayesi üçün tamamilə yeni istiqamətin əsasını qoydu.

Əvvəllər “Vietsovpetro” əsasən çökmə süxurlardan neft hasil edirdi və hasilat daim azalırdı. Lakin “təməl neft” yatağının işlənməsi dönüş nöqtəsinə çevrildi. Sonrakı illərdə hasilat kəskin artaraq 2002-ci ildə təxminən 13,5 milyon tonla pik həddə çatdı.

Sənaye mütəxəssisləri anlayırlar ki, bu uğur geoloqların, qazma mühəndislərinin və menecerlərin iştirak etdiyi genişmiqyaslı kollektiv səylərin nəticəsidir. Bu kollektivin üzvləri arasında Tofiq Məhəmmədov kimi beynəlxalq mütəxəssislər də vardı. O, Vyetnamın buna ən çox ehtiyac duyduğu bir vaxtda Xəzər dənizində qazandığı təcrübəni Cənubi Çin dənizinə gətirmişdi.

Bu xidmətlərinə görə o, Vyetnam dövləti tərəfindən “Dostluq ordeni” və III dərəcəli Əmək ordeni ilə təltif edilib.

Lakin Bakıda söhbətimiz zamanı məni ən çox təəccübləndirən məqam onun bütün söhbət boyu bu mükafatlardan demək olar ki, heç danışmaması oldu. O, yalnız Vyetnamdan və bu ölkənin xalqından danışırdı – onda heç vaxt silinməyəcək möhkəm bağlar və xatirələr yaradan ölkədən.

Neftdən sonra nə qalır?

O, mənə Vunq Tau şəhərində ailəsi və dostları ilə qeyd etdiyi Tet bayramlarından, sadə, lakin həmişə izdihamlı süfrələrdən, həmkarlarının onu ailə üzvü kimi evlərinə dəvət etməsindən və doğma evindən uzaqda yaşayarkən qarşılaşdığı səmimiyyətdən danışdı.

Cənab Tofiq bildirdi ki, Vyetnamda onu ən çox təsirləndirən məqam özünü ailənin bir üzvü kimi hiss etməsi olub. Tet ( Vyetnam Yeni ili) bayramı zamanı dostları onu tez-tez evlərinə nahara və söhbətə dəvət edirdilər. Məhz Vunq Taudakı bu kiçik evlərdə o, vyetnamlıların birlik və nəsillər arasında ailə bağlarının qorunmasına nə qədər böyük dəyər verdiyini anladı.

2003-cü ildə “PETROVYETNAM” şirkətinin tərəfdaşı olan “Zarubejneft” şirkətinin Moskvadakı ofisində çəkilmiş fotoşəkildə cənab Tofiq Məhəmmədov, cənab Çıonq Nqok Biç və onların vyetnamlı dostları yer alırlar.

İllər sonra Azərbaycana qayıtdıqdan sonra belə, o, bu xatirələri unuda bilmədi. Deyirdi ki, hər dəfə övladları və nəvələri ilə nahar süfrəsi arxasında əyləşəndə keçmiş illərin Vyetnam mətbəxinin isti ab-havasını xatırlayırdı. Bəlkə də məhz bu adi görünən məqamlar Vyetnamı tədricən onun mənəvi həyatının bir hissəsinə çevirib.

Təqaüdə çıxdıqdan sonra, Vyetnamla bağlı heç bir vəzifə tutmasa da, o, “Vietsovpetro”ya baş çəkmək və keçmiş həmkarları ilə görüşmək üçün mütəmadi olaraq Vunq Tauya qayıdırdı. Onun üçün bu, həm də xatirələr, dostluqlar və unudulmaz təəssüratlarla dolu ölkəyə səyahət idi.

Yəqin ki, məhz buna görə o, yüksəkvəzifəli şəxslərlə görüşlərdə və ya hər iki ölkədən olan dostları arasında həmişə böyük səmimiyyətlə qarşılanırdı. COP29 üçün Azərbaycana səfərimdən əvvəl Azərbaycanın Vyetnamdakı səfiri Şövqi Mehdizadə onun haqqında böyük hörmətlə danışaraq, Vyetnamla Azərbaycan arasında əməkdaşlığın xüsusi bir dövrünü daha yaxşı anlamaq istəyirəmsə, bu mühəndislə mütləq görüşməyi tövsiyə etdi. Bakıdakı görüşümüzdən sonra məni heyrətləndirən məqam azərbaycanlının bu qədər illərdən sonra belə Vyetnamla bağlı xatirələri yaddaşında qoruyub saxlaması oldu. Demək olar ki, dərin bağlar birgə işin müddəti və ya coğrafi məsafə ilə deyil, bütün bunlardan sonra geridə qalan hisslərlə ölçülür.

Bakıda olduğum müddətdə onun özünü daha sakit bir işə həsr etdiyini gördüm: gələcək nəsli ruhlandırmağa. Görüşümüzə o, nəvəsi Hadiyə Məhəmmədovanı da gətirmişdi. Dedi ki, ehtiyac yaranarsa, Hadiyə tərcümədə kömək edə bilər. Lakin söhbətimiz uzandıqca bunun yeganə səbəb olmadığını daha yaxşı anladım.

O, istəyirdi ki, nəvəsi vyetnamlı ilə tanış olsun və gələcək nəslin gəncləri onun gənclik illəri boyunca bu qədər sıx bağlı olduğu ölkə haqqında daha çox məlumat əldə etsinlər.

İçərişəhərin qədim küçələri ilə gəzərkən nəvəm Xədicə məndən dəfələrlə Hanoy, Vyetnam gəncləri və bu gün Vunq Tauda həyat haqqında soruşurdu. Hər sual cənab Tofiqdə daha bir köhnə xatirəni canlandırırdı. Birdən başa düşdüm ki, o, sadəcə vyetnamlı jurnalistlə söhbət etmir. Bu xatirələrdə gəncliyinin izləri hələ də görünürdü – sanki dənizdəki neft platformalarında və köhnə dostlara bəslədiyi hisslərdə həkk olunmuşdu.

Baba ilə nəvənin söhbətini izləyərkən hiss etdim ki, səssiz şəkildə biliklərin nəsildən-nəslə ötürülməsinin şahidi oluram. Bir vaxtlar çətin dövrlərdə Vyetnama gələn çoxsaylı xarici mütəxəssislərin formalaşdırdığı xatirələr indi onların nəsillərinə ötürülürdü.

Bakı şəhəri işıqlara qərq olarkən qoca və nəvəsi məni yola saldılar. Onlardan birinin yaşlı, digərinin isə gənc olduğunu, izdihamın içində tədricən gözdən itdiyini seyr edərkən bir məqamı düşündüm: biri neft-qaz sənayesinin inkişafı üçün Vyetnama gələn sovet mütəxəssisləri haqqında xatirələri qoruyur; digəri isə həmin dövr başa çatdıqdan uzun illər sonra dünyaya gəlmiş nəslə mənsubdur. Və birdən maraqlı bir məqamı dərk etdim: onların arasında hələ də   bir bağ var – Vyetnam adlanan incə bir bağ.

Tofiq Məhəmmədov Vyetnam bayrağını həmişə Azərbaycanın Bakı şəhərindəki evində saxlayır.

Millətlərarası münasibətlər tarixindən danışarkən yüksək səviyyəli səfərlər, əməkdaşlıq sazişləri və nəhəng layihələr tez-tez xatırlanır. Lakin bəzən münasibətləri davamlı edən məhz Tofiq Məhəmmədov kimi insanlardır – gəncliklərinin bir hissəsini başqa ölkəyə həsr edən, onilliklər keçsə də dostlarını unutmayan və həmin ölkənin bayrağını evlərində qoruyub saxlayan insanlar.

Bakıda saxlanılan sarı ulduzlu qırmızı bayraq kiçik bir suvenir kimi görünə bilər. Lakin onun arxasında qarşılıqlı yardım, minnətdarlıq və illərlə birgə çətinliklərin öhdəsindən gəlmək üzərində qurulmuş bütöv bir həyat və dostluq tarixçəsi dayanır.

Bəlkə də məhz buna görə Hanoydan təxminən 7 000 kilometr uzaqda olmasına baxmayaraq, Tofiq Məhəmmədov Vyetnamı həmişə özünün ikinci vətəni hesab edib.