Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşündə çıxışı ölkəmizin region dövlətləri ilə münasibətlərinin inkişaf istiqamətlərini, qarşılıqlı əməkdaşlığın əldə etdiyi nəticələri və gələcək perspektivlərini əks etdirən mühüm siyasi məzmun daşıyır. Çıxışda siyasi dialoqun möhkəmləndirilməsi, iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi, nəqliyyat və energetika sahələrində birgə fəaliyyətin gücləndirilməsi, eləcə də humanitar münasibətlərin dərinləşdirilməsi əsas prioritetlər kimi diqqətə çatdırılıb.
Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində regional əməkdaşlığın əhəmiyyəti getdikcə artır. Qlobal iqtisadi və geosiyasi proseslər dövlətlər arasında qarşılıqlı etimada, ortaq maraqlara və uzunmüddətli tərəfdaşlığa əsaslanan münasibətlərin qurulmasını zəruri edir. Belə bir şəraitdə Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya ölkələri arasında əlaqələrin genişlənməsi siyasi, iqtisadi və nəqliyyat baxımından yeni imkanlar yaradır, Xəzər hövzəsini birləşdirən əməkdaşlıq məkanının möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Azərbaycanın ötən ilin noyabrında Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət görüşü formatının tamhüquqlu iştirakçısına çevrilməsi regional əməkdaşlığın inkişafında mühüm mərhələ olub. Bu hadisə ölkəmizin Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əlaqələrinin yeni institusional müstəvidə inkişafına, ortaq maraqların daha geniş çərçivədə müzakirəsinə və birgə təşəbbüslərin həyata keçirilməsinə əlverişli zəmin yaradıb. Azərbaycanın bu formatda iştirakı Xəzərin hər iki sahilində yerləşən dövlətlər arasında siyasi dialoqun və iqtisadi tərəfdaşlığın daha da gücləndirilməsinə imkan verir.
Azərbaycan-Türkmənistan münasibətlərinin dinamik inkişafı da regional əməkdaşlığın mühüm istiqamətlərindəndir. İki ölkə arasında siyasi təmasların intensivləşməsi, qarşılıqlı səfərlərin və iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi dostluq və qardaşlıq münasibətlərinin möhkəm əsaslara söykəndiyini göstərir. Nəqliyyat, tranzit, energetika, ticarət və humanitar sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi həm ikitərəfli münasibətlərin inkişafına, həm də regional bağlantıların güclənməsinə xidmət edir.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə münasibətlərində humanitar əməkdaşlıq xüsusi yer tutur. Özbəkistanın Füzulidə Mirzə Uluqbəy adına məktəb, Qazaxıstanın Kurmanqazı adına Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzi, Qırğızıstanın isə Ağdamda Manas adına məktəb inşa etməsi xalqlarımız arasında dostluğun və qarşılıqlı dəstəyin konkret təzahürüdür. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən bu layihələr Azərbaycanın bərpa və quruculuq prosesinə töhfə verməklə yanaşı, təhsil və mədəniyyət sahəsində əlaqələrin inkişafına, gələcək nəsillər arasında dostluq münasibətlərinin möhkəmlənməsinə xidmət edir.
İqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi də dövlətlərimizin qarşılıqlı fəaliyyətində mühüm istiqamətdir. Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya ölkələri arasında ticarət dövriyyəsinin artması, sahibkarlıq əlaqələrinin genişlənməsi və qarşılıqlı investisiyaların təşviqi iqtisadi tərəfdaşlığın inkişaf etdiyini göstərir. Azərbaycanın Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstanla birgə investisiya fondları yaratması bu sahədə əməkdaşlığın daha sistemli qurulmasına imkan verir. Həmin fondlar vasitəsilə birgə layihələrin maliyyələşdirilməsi, sənaye kooperasiyasının genişləndirilməsi və yeni istehsal sahələrinin yaradılması üçün əlavə imkanlar formalaşır.
Nəqliyyat və logistika sahəsi Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətlərini birləşdirən əsas əməkdaşlıq istiqamətlərindən biridir. Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi, Xəzər dənizindəki liman infrastrukturu, dəmir və avtomobil yolları ölkəmizin beynəlxalq tranzit sistemində rolunu artırır. Orta Dəhlizin inkişafı Mərkəzi Asiya ölkələrinin Avropa bazarlarına çıxış imkanlarının genişləndirilməsi, yükdaşımaların səmərəliliyinin yüksəldilməsi və regionun tranzit potensialından daha geniş istifadə olunması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Bu istiqamətdə nəqliyyat infrastrukturunun müasirləşdirilməsi, limanlar və dəmir yolları arasında əlaqələndirmənin gücləndirilməsi, gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi və rəqəmsal həllərin tətbiqi qarşıda duran əsas vəzifələrdəndir. Eyni zamanda, Xəzər dənizinin dibi ilə fiber-optik kabel xətlərinin çəkilməsi və rəqəmsal bağlantıların inkişaf etdirilməsi region dövlətləri arasında informasiya mübadiləsinin genişləndirilməsinə, müasir rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafına şərait yaradır.
Energetika sahəsi Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya ölkələri arasında əməkdaşlığın strateji istiqamətlərindən biri kimi çıxış edir. Türkmənistan və Qazaxıstan neftinin Azərbaycan ərazisi vasitəsilə beynəlxalq bazarlara nəql edilməsi ölkəmizin tranzit imkanlarının əhəmiyyətini artırır. Bununla yanaşı, bərpaolunan enerji mənbələrindən istifadənin genişləndirilməsi, yaşıl enerji istehsalı və ixracı sahəsində birgə təşəbbüslərin həyata keçirilməsi əməkdaşlığın yeni perspektivlərini müəyyənləşdirir.
Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan arasında yaşıl enerji dəhlizinin yaradılması istiqamətində görülən işlər regionun enerji potensialının daha səmərəli istifadəsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bu təşəbbüslər enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsinə, enerji mənbələrinin şaxələndirilməsinə və dayanıqlı inkişaf məqsədlərinin reallaşdırılmasına töhfə verə bilər. Beləliklə, ənənəvi enerji resursları ilə yanaşı, bərpaolunan enerji sahəsi də regional əməkdaşlığın mühüm istiqamətinə çevrilir.
Türkmənbaşı şəhərində keçirilən 8-ci Məşvərət görüşü çərçivəsində imzalanan sənədlər dövlətlər arasında əməkdaşlığın institusional əsaslarının möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır. Görüşün yekunlarına dair Birgə Bəyanatın imzalanması və Məşvərət görüşü formatının normativ sənədlərinə dair qərarın qəbul edilməsi qarşılıqlı fəaliyyətin davamlılığının təmin olunmasına, ortaq maraqların əlaqələndirilməsinə və regional əməkdaşlıq mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsinə xidmət edir.
Ümumilikdə, Prezident İlham Əliyevin Türkmənbaşı görüşündəki çıxışı Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əməkdaşlığının çoxşaxəli xarakterini və inkişaf perspektivlərini əks etdirir. Siyasi dialoqun gücləndirilməsi, iqtisadi və investisiya əlaqələrinin genişləndirilməsi, nəqliyyat və enerji bağlantılarının inkişafı, eləcə də humanitar münasibətlərin dərinləşdirilməsi dövlətlərimizin ortaq maraqlarına əsaslanan əməkdaşlığın başlıca istiqamətləridir. Azərbaycanın Məşvərət görüşü formatında tamhüquqlu iştirakı bu prosesə yeni imkanlar qazandırır və Xəzər hövzəsi ilə Mərkəzi Asiyanı əhatə edən əməkdaşlığın gələcək inkişafı üçün əlverişli zəmin yaradır.
Siyavuş Novruzov,
Milli Məclisin Regional məsələlər komitəsinin sədri
