Prezident cənab İlham Əliyevin oktyabrın 13-də Laos Xalq Demokratik Respublikasının Prezidenti Thonqlun Sisulitin Azərbaycana rəsmi səfəri çərçivəsində mətbuata verdiyi bəyanat iki ölkə arasında münasibətlərin mövcud vəziyyətini, əməkdaşlığın inkişaf perspektivlərini və qarşılıqlı maraqlara əsaslanan tərəfdaşlığın gələcək istiqamətlərini aydın şəkildə ortaya qoyur. Dövlət başçısının səsləndirdiyi fikirlər göstərir ki, Azərbaycan xarici siyasətində ənənəvi dostluq münasibətlərinin qorunması ilə yanaşı, bu münasibətlərin konkret iqtisadi, humanitar və institusional nəticələrlə möhkəmləndirilməsinə xüsusi əhəmiyyət verir. Azərbaycan və Laos arasında diplomatik münasibətlərin otuz ildən artıq tarixə malik olması iki ölkənin beynəlxalq münasibətlər sistemində formalaşdırdığı qarşılıqlı etimadın mühüm göstəricisidir. Bu müddət ərzində tərəflər beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində bir-birinə dəstək nümayiş etdirmiş, siyasi dialoqun davamlılığını təmin etmişlər. Cənab Prezidentin bəyanatında vurğulandığı kimi, beynəlxalq platformalarda qarşılıqlı həmrəylik və dəstək ikitərəfli münasibətlərin əsas dayaqlarından biridir. Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində dövlətlər arasında etibarlı siyasi dialoqun və qarşılıqlı hörmətə əsaslanan əməkdaşlığın əhəmiyyəti getdikcə artır. Bu baxımdan Azərbaycan-Laos münasibətləri müxtəlif coğrafi məkanlarda yerləşən dövlətlərin ortaq maraqlar əsasında səmərəli tərəfdaşlıq qura bilməsinin nümunəsidir.
Laos Prezidentinin Azərbaycana rəsmi səfəri bu münasibətlərin inkişafında xüsusi siyasi əhəmiyyət daşıyır. Dövlət başçısının qeyd etdiyi kimi, Laos Prezidentinin əvvəlki illərdə Azərbaycanda olmasına baxmayaraq, bu səfər Laos dövlət başçısının ölkəmizə ilk rəsmi səfəridir. Bu fakt səfərin diplomatik protokol baxımından əhəmiyyətini artırmaqla yanaşı, ikitərəfli əlaqələrin yeni mərhələyə yüksəldilməsi üçün yaranan imkanları da səciyyələndirir. Belə yüksək səviyyəli qarşılıqlı təmaslar dövlətlər arasında siyasi etimadın möhkəmlənməsinə, prioritetlərin uzlaşdırılmasına və gələcək əməkdaşlığın konkret istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsinə xidmət edir. Səfər çərçivəsində qəbul edilmiş Birgə Bəyanatın əhəmiyyəti də məhz bu kontekstdə qiymətləndirilməlidir. Prezident cənab İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, sənəd gələcək əməkdaşlığın əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirir. Diplomatik münasibətlərin inkişafında bu cür sənədlər siyasi niyyətlərin və qarşılıqlı razılaşmaların sistemli əməkdaşlıq gündəliyinə çevrilməsi baxımından mühüm rol oynayır. Bununla yanaşı, səfər çərçivəsində keçirilmiş təkbətək və geniştərkibli görüşlərdə konkret məsələlərin müzakirəsi tərəflərin münasibətləri yalnız ümumi siyasi bəyanatlarla məhdudlaşdırmaq niyyətində olmadığını göstərir. Əsas məqsəd mövcud potensialın müəyyənləşdirilməsi, qarşılıqlı maraqların uzlaşdırılması və əldə olunan razılaşmaların praktik nəticələrə çevrilməsidir. İkitərəfli əlaqələrin mühüm istiqamətlərindən biri parlamentlərarası əməkdaşlıqdır. Hər iki ölkədə dostluq qruplarının yaradılması qanunverici orqanlar arasında əlaqələrin inkişafına institusional zəmin yaradır. Parlamentlərarası dialoq dövlətlər arasında münasibətlərin siyasi və hüquqi əsaslarının möhkəmləndirilməsinə, qanunvericilik sahəsində təcrübə mübadiləsinə və beynəlxalq parlament təşkilatlarında qarşılıqlı fəaliyyətin genişləndirilməsinə imkan verir. Hakim partiyalar arasında əməkdaşlığın mövcudluğu da siyasi əlaqələrin müxtəlif səviyyələrdə inkişaf etdiyini göstərir. Bir neçə il əvvəl imzalanmış Anlaşma Memorandumu bu əməkdaşlığın təşkilati əsaslarını möhkəmləndirən amillərdən biridir. Bununla belə, Prezident cənab İlham Əliyevin bəyanatında xüsusi diqqət yetirilən məsələlərdən biri siyasi münasibətlərlə iqtisadi əməkdaşlıq arasındakı nisbətin daha da yaxşılaşdırılmasıdır. Dövlət başçısının qeyd etdiyi kimi, mövcud ticarət dövriyyəsi nə iki ölkənin real potensialını, nə də gələcək əməkdaşlıq niyyətlərini tam əks etdirir. Bu yanaşma Azərbaycanın xarici iqtisadi siyasətində əsas prinsiplərdən birini — siyasi münasibətlərin iqtisadi məzmunla zənginləşdirilməsini ifadə edir. Müasir dövrdə dövlətlərarası münasibətlərin dayanıqlılığı yalnız siyasi dialoqun intensivliyi ilə deyil, həm də iqtisadi əlaqələrin miqyası, qarşılıqlı investisiyalar, biznes subyektləri arasında təmaslar və birgə layihələrin sayı ilə ölçülür. Bu baxımdan Bakıda keçirilməsi nəzərdə tutulan Laos-Azərbaycan biznes-forumu xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Forumun iki ölkənin işgüzar dairələri arasında birbaşa əlaqələrin qurulmasına, bazarlar və investisiya imkanları barədə məlumat mübadiləsinin genişlənməsinə, perspektivli layihələrin müəyyənləşdirilməsinə töhfə verməsi gözlənilir. Azərbaycanın xarici ölkələrə investisiya qoyuluşlarının coğrafiyasının genişlənməsi ölkəmizin beynəlxalq iqtisadi münasibətlər sistemində artan rolunu nümayiş etdirir. Cənab Prezidentin vurğuladığı kimi, Azərbaycan investisiyaları yalnız maliyyə imkanlarının göstəricisi deyil, həm də tərəfdaş ölkələrdə yeni iş yerlərinin yaradılması, istehsal sahələrinin formalaşdırılması və iqtisadi fəallığın artırılması baxımından əhəmiyyətlidir. Bu təcrübənin Laosla münasibətlərdə də tətbiqi qarşılıqlı fayda üçün yeni imkanlar yarada bilər. Azərbaycan tərəfinin Laos tərəfindən təqdim ediləcək konkret investisiya layihələrinə baxmağa hazır olduğunu bildirməsi əməkdaşlığa praqmatik yanaşmanın ifadəsidir. Belə yanaşma iqtisadi tərəfdaşlığın real ehtiyaclar, iqtisadi səmərəlilik və qarşılıqlı maraqlar əsasında qurulmasını nəzərdə tutur. Laosun investisiya imkanlarının Azərbaycan şirkətlərinə təqdim edilməsi, eyni zamanda, Azərbaycan investorlarının bu ölkənin iqtisadi inkişaf prioritetləri ilə daha yaxından tanış olmasına şərait yarada bilər. Bunun üçün dövlət qurumları ilə yanaşı, sahibkarlar və biznes təşkilatları arasında davamlı əlaqələrin qurulması vacibdir. İkitərəfli münasibətlərin perspektivli istiqamətlərindən biri də təhsil və humanitar əməkdaşlıqdır. Prezident İlham Əliyevin bəyanatında sovet dövründə iki mindən çox laoslu tələbənin Azərbaycanda təhsil alması faktının xatırladılması bu sahədə tarixi təcrübənin mövcudluğunu göstərir. Dövlət başçısının həmin ənənənin bərpa olunması ilə bağlı təklifi Azərbaycan-Laos münasibətlərinin gələcək inkişafında insan kapitalına verilən əhəmiyyəti nümayiş etdirir. Təhsil əlaqələri dövlətlər arasında uzunmüddətli münasibətlərin formalaşmasına xidmət edən ən mühüm vasitələrdəndir. Xarici ölkələrdən gələn tələbələrin Azərbaycanda təhsil alması onların ölkəmizin elmi, mədəni və ictimai mühiti ilə tanışlığına, gələcəkdə peşəkar əlaqələrin yaranmasına və xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın güclənməsinə imkan verir. Təqaüd mexanizmlərinin təklif olunması isə bu əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün praktik addımdır. Gələcəkdə Azərbaycan universitetləri ilə Laosun ali təhsil müəssisələri arasında birbaşa əlaqələrin qurulması, birgə təhsil proqramlarının, elmi tədqiqatların və akademik mübadilələrin təşviqi tərəfdaşlığın məzmununu daha da zənginləşdirə bilər. Prezidentlərin müzakirə etdiyi məsələlər arasında mina problemi də xüsusi yer tutur. Bu məsələnin Azərbaycan və Laos üçün ortaq narahatlıq doğurması müharibələrin uzunmüddətli humanitar nəticələrinin aradan qaldırılmasının nə qədər mürəkkəb olduğunu göstərir. Prezident İlham Əliyev Ermənistanın işğalı nəticəsində Azərbaycan ərazilərində bir milyondan çox minanın basdırıldığını, son beş-altı il ərzində isə 400-dən çox azərbaycanlının mina partlayışları nəticəsində həyatını itirdiyini və ya ağır yaralandığını diqqətə çatdırıb. Azərbaycan üçün mina təhlükəsi yalnız müharibədən qalmış fiziki maneə deyil, həm də insanların həyat və sağlamlığına, təhlükəsiz yaşayışına, azad edilmiş ərazilərdə bərpa və quruculuq işlərinin sürətinə təsir edən ciddi humanitar problemdir. Mina və partlamamış hərbi sursatlar torpaqların təsərrüfat dövriyyəsinə qaytarılmasını çətinləşdirir, məskunlaşma prosesinə və infrastruktur layihələrinin icrasına əlavə maneələr yaradır. Laosun da müharibədən sonrakı dövrdə mina və partlamamış hərbi sursatların yaratdığı fəsadlarla üzləşməsi bu sahədə təcrübə mübadiləsini əhəmiyyətli edir. Tərəflər arasında müvafiq bilik və təcrübənin paylaşılması, mütəxəssislərin hazırlanması, treninqlərin keçirilməsi və müasir texnologiyaların tətbiqi qarşılıqlı əməkdaşlığın praktik istiqamətlərinə çevrilə bilər. Bu əməkdaşlıq humanitar təhlükəsizliyin gücləndirilməsi ilə yanaşı, mina probleminin beynəlxalq gündəlikdə saxlanılmasına və münaqişələrin mülki əhali üçün yaratdığı uzunmüddətli nəticələrə diqqətin artırılmasına da xidmət edə bilər. Nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlıq imkanları da iki ölkənin iqtisadi münasibətlərinin genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Laosun qonşu ölkələrlə dəmir yolu bağlantılarının inkişaf etdirilməsi və bu layihələrin gələcəkdə Trans-Xəzər nəqliyyat marşrutu ilə əlaqələndirilməsi perspektivi diqqətəlayiqdir. Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi, formalaşdırdığı nəqliyyat-logistika infrastrukturu və beynəlxalq yükdaşımaların genişləndirilməsi istiqamətində həyata keçirdiyi siyasət ölkəmizi Asiya ilə Avropa arasında mühüm tranzit mərkəzlərindən birinə çevirir. Azərbaycan ərazisində əsas nəqliyyat-logistika layihələrinin reallaşdırılması ölkəmizin qarşısında yeni mərhələnin — mövcud infrastrukturun imkanlarından daha səmərəli istifadənin, əlavə yük mənbələrinin cəlb edilməsinin və daşımaların həcminin artırılmasının — dayandığını göstərir. Laosun regional dəmir yolu şəbəkələri ilə bağlı planları və Azərbaycanın Trans-Xəzər marşrutu üzərindən formalaşdırdığı bağlantılar gələcəkdə daha geniş nəqliyyat zəncirlərinin qurulmasına şərait yarada bilər. Bununla belə, belə imkanların reallaşması marşrutların iqtisadi səmərəliliyindən, logistika xərclərindən, gömrük prosedurlarından və tərəfdaş ölkələr arasında koordinasiyadan asılı olacaqdır. Energetika, mədənçilik və kənd təsərrüfatı sahələrində müzakirə olunan əməkdaşlıq imkanları da münasibətlərin şaxələndirilməsi üçün əlverişli zəmin yaradır. Bu sahələr üzrə konkret layihələrin müəyyənləşdirilməsi hər iki ölkənin iqtisadi üstünlüklərindən qarşılıqlı fayda əldə etməsinə imkan verə bilər. Əsas məsələ mövcud potensialın düzgün qiymətləndirilməsi, prioritetlərin müəyyənləşdirilməsi və razılaşmaların həyata keçirilməsini təmin edəcək mexanizmlərin formalaşdırılmasıdır. Prezident cənab İlham Əliyevin bəyanatında vurğulanan qarşılıqlı siyasi iradə məhz bu prosesin əsas şərtlərindən biri kimi çıxış edir. Laos Prezidentinin Azərbaycana səfəri və onun oktyabrın 15-də nəzərdə tutulan Zirvə görüşündə iştirakı ölkəmizin beynəlxalq əməkdaşlıq platformalarında fəal iştirakının və müxtəlif regionlarla siyasi dialoqu genişləndirmək siyasətinin əhəmiyyətini bir daha nümayiş etdirir. Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas xüsusiyyətlərindən biri müxtəlif dövlətlərlə qarşılıqlı hörmət, suverenliyə və ərazi bütövlüyünə hörmət, bərabərhüquqlu əməkdaşlıq və qarşılıqlı fayda prinsipləri əsasında münasibətlər qurmaqdır. Bu yanaşma ölkəmizin həm regional, həm də daha geniş beynəlxalq müstəvidə tərəfdaşlıq əlaqələrini inkişaf etdirməsinə imkan verir.
Ümumilikdə, Prezident cənab İlham Əliyevin mətbuata verdiyi bəyanat Azərbaycan-Laos münasibətlərinin yeni inkişaf mərhələsinə keçidi üçün mühüm siyasi çərçivə yaradır. Siyasi dialoqun möhkəmləndirilməsi, parlamentlərarası və partiyalararası əlaqələrin inkişafı, iqtisadi və investisiya əməkdaşlığının genişləndirilməsi, təhsil əlaqələrinin bərpası, mina təhlükəsinə qarşı birgə fəaliyyət və nəqliyyat-logistika imkanlarının araşdırılması tərəfdaşlığın əsas istiqamətlərini təşkil edir. Bu münasibətlərin gələcək uğuru əldə edilmiş razılaşmaların ardıcıl icrasından, biznes dairələrinin prosesə fəal cəlb edilməsindən və konkret layihələrin həyata keçirilməsindən asılı olacaqdır. Səfər çərçivəsində nümayiş etdirilən siyasi iradə və qarşılıqlı maraq Azərbaycan ilə Laos arasında dostluq münasibətlərinin daha məzmunlu, çoxşaxəli və nəticəyönümlü tərəfdaşlığa çevrilməsi üçün əlverişli imkanlar yaradır. Beləliklə, iki ölkə arasında formalaşan yeni əməkdaşlıq gündəliyi yalnız ikitərəfli münasibətlərin möhkəmləndirilməsinə deyil, həm də müxtəlif regionlar arasında iqtisadi və humanitar əlaqələrin genişləndirilməsinə töhfə verə bilər.
Mehriban Vəliyeva,
Milli Məclisin deputatı
