Artıq altı ildir ki, oktyabrın 25-i Azərbaycan xalqının təqvimində xüsusi yer tutur. Bu gün Qubadlı şəhərinin işğaldan azad olunduğu, otuz ilə yaxın davam edən ayrılığın sona çatdığı və Zəngəzurun bu qədim guşəsinə nəfəs qayıtdığı gündür. Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin sözləri ilə desək: “Qubadlıya öz sahibləri qayıdıb. Qubadlının işğaldan azad edilməsi tarixi hadisə idi. Oktyabrın 25-də Qubadlı şəhərinin azad edilməsi bizim qələbəmizi yaxınlaşdırdı”. Bu cümlələrdə həm qələbənin mənası, həm də Qubadlının Vətən müharibəsinin gedişatındakı rolu dəqiq ifadə olunub. Qubadlı yalnız bir rayon mərkəzi deyildi, Zəngəzur istiqamətində irəliləyişin açarı, Azərbaycanın cənub sərhədinə çıxışın mühüm həlqəsi idi.
Qubadlı rayonu 1933-cü ildə inzibati vahid kimi yaradılıb. Zəngəzur dağları ilə Qarabağ silsiləsi arasında, Həkəri və Bərgüşad çaylarının vadisində yerləşən bu diyar dağ havası, bol suyu, zəngin təbiəti və çalışqan əhalisi ilə tanınırdı. Rayonun sahəsi təxminən səkkiz yüz kvadratkilometr idi. Orada dənizdən min altı yüz metr yüksəklikdə yerləşən, nəsli kəsilməkdə olan heyvan və quş növlərini qoruyan Qubadlı Dövlət Təbiət Yasaqlığı, təbiət abidəsi sayılan nadir iri ağaclar, Hacılı tufu, Xanlıq gili, Eyvazlı əqiqi kimi faydalı qazıntı yataqları vardı. Torpağı bərəkətli, insanları zəhmətkeş olan Qubadlı əkinçilik və maldarlıqla yanaşı, sənaye və mədəniyyət baxımından da inkişaf edirdi. Müharibə ərəfəsində burada iyirmi doqquz mindən çox insan yaşayırdı.
1993-cü ilin avqustun 31-də Ermənistan silahlı qüvvələri Qubadlını işğal etdi. Bu, ölkədə siyasi çəkişmələrin, hakimiyyət boşluğunun və ordu quruculuğunun tamamlanmamasının doğurduğu ağır dövrün nəticəsi idi. Rayonun əhalisi didərgin düşdü. İnsanlar evlərini, bağlarını, məzarlarını və uşaqlıq xatirələrini arxada qoyub Sumqayıtda, Bakıda, Abşeronda və ölkənin onlarla başqa bölgəsində məskunlaşdı. Rayonun icra strukturları illər boyu Sumqayıtda fəaliyyət göstərdi, çünki didərgin qubadlıların böyük hissəsi məhz orada yaşayırdı. Otuz ilə yaxın müddət ərzində Qubadlı işğal altında qaldı: şəhər dağıdıldı, evlər söküldü, məktəblər, xəstəxanalar, mədəniyyət ocaqları yerlə-yeksan edildi, tikinti materialı kimi daşınıb aparıldı.
2020-ci ilin sentyabrın 27-də Ermənistanın növbəti təxribatından sonra Azərbaycan Ordusu əks-hücum əməliyyatına başladı. Qırx dörd gün davam edən Vətən müharibəsi zamanı Cəbrayıl, Hadrut, Füzuli, Zəngilan kimi yaşayış məntəqələri ardıcıl azad olundu. Oktyabrın 25-də Ali Baş Komandan xalqa müraciətlə Qubadlı şəhərinin və ətraf kəndlərin işğaldan azad edildiyini bəyan etdi. Bu xəbər ölkənin hər yerində sevinc göz yaşları ilə qarşılandı. Qubadlılar üçün isə bu, otuz ilə yaxın gözlənilən günün gəlişi idi. Zəngilanın azad olunmasından beş gün sonra gələn bu qələbə Zəngəzur istiqamətində düşmənin müdafiə xəttini tamamilə pozdu və Azərbaycan əsgərinin İran sərhədi boyunca irəliləyişini davamlı etdi. Elə buna görə Prezident qeyd etmişdir ki, Qubadlının azad edilməsi qələbəni yaxınlaşdırdı.
Azad olunmuş Qubadlıda dövlətçiliyin bərpası təkcə tikinti işləri ilə məhdudlaşmadı. Rayonun sərhəd və gömrük infrastrukturu da qısa zamanda yaradıldı. 2022-ci ilin yanvarında Dövlət Gömrük Komitəsi işğaldan azad olunmuş ərazilərdə üç gömrük postunun fəaliyyətə başladığını açıqladı: Qubadlı rayonunda “Qubadlı”, Zəngilanda “Qazançı” və Füzuli Beynəlxalq Hava Limanında yerləşən gömrük postları. “Qubadlı” gömrük postu dövlətin bu torpaqlarda suverenliyini və idarəçiliyini bərpa etdiyini göstərən mühüm addım idi.
Prezident İlham Əliyevin Qubadlıya səfərləri bu qayıdışın mərhələlərini əks etdirir. 2023-cü il mayın 4-də dövlət başçısı azad olunmuş Qubadlıda bir sıra mühüm təməlqoyma mərasimlərində iştirak etdi. Həmin gün şəhərdə ilk yaşayış məhəlləsinin və inzibati binanın təməli qoyuldu. Altı yüz şagirdlik tam orta məktəb binasının və doxsan bir çarpayılıq Mərkəzi Xəstəxananın təməlləri də həmin gün atıldı. Bununla yanaşı, Xanlıq, Mahruzlu və Zilanlı kəndlərinin təməlqoyma mərasimləri keçirildi. Bu addımlar Qubadlının şəhər və kənd yaşayış məntəqələrinin eyni zamanda bərpa olunduğunu göstərir.
Bu gün Qubadlıda səs-küylü tikinti sahələri, yeni salınan yollar və ucalan binalar bir vaxtlar sükutla dolu dağıntıların yerini tutur. Hələ də minatəmizləmə işləri aparılır, çünki düşmən geri çəkilərkən torpaqlarımızı minalarla doldurub. Bu, qayıdışın ən ciddi maneələrindən biridir, lakin dövlət bu işə də ardıcıl diqqət yetirir. Hər ötən il şəhərə daha çox həyat gətirir, hər yeni ev yenidən dirçəlişin nişanəsinə çevrilir.
25 oktyabr Qubadlı şəhərinin azad olunduğu gün olmaqla yanaşı, ədalətin bərpa olunduğu gündür. Bu tarix bizə xatırladır ki, haqq işi ilə birləşən xalq, qətiyyətli rəhbərlik və güclü ordu hər çətinliyi dəf edə bilər. Şəhidlərimizin ruhu qarşısında baş əyir, qazilərimizə dərin hörmətimizi bildiririk. Qubadlı bu gün yenidən qurulur, abadlaşır və öz sakinlərini gözləyir. Müzəffər Ali Baş Komandanın başçılığı ilə əldə olunmuş bu qələbə Azərbaycanın gələcək inkişafının, sülh və sabitliyinin sarsılmaz təməlidir. Qubadlıya öz sahibləri qayıdıb və qayıtmağa davam edir.
Ramiz Hüseynov,
YAP İdarə Heyətinin üzvü, YAP Sumqayıt şəhər təşkilatının sədri
