Müasir beynəlxalq münasibətlərdə tərəfdaşlıq və qarşılıqlı əməkdaşlıq dövlətlərin strateji inkişafının əsas amillərindən biridir. Xüsusilə enerji təhlükəsizliyi, iqtisadi inkişaf və regional sabitliyin ön plana çıxdığı dövrdə Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasındakı əlaqələrin möhkəmləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Martın 11-də Bakıda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Antonio Koşta arasında keçirilən görüş bu strateji əməkdaşlığın yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərir. Görüş zamanı tərəflər iqtisadi, enerji və regional təhlükəsizlik sahələrində qarşılıqlı maraqlara əsaslanan layihələrə dair geniş fikir mübadiləsi aparmış, birgə mətbuat bəyanatı ilə əməkdaşlığın fəal mərhələdə olduğunu təsdiqləmişlər.
Avropa İttifaqı ilə münasibətlər müxtəlif səviyyələrdə aparılan dialoq üzərində qurulub. Son dövrlərdə Avropa Komissiyasının nümayəndələrinin regiona tez-tez səfərləri bu əməkdaşlığın dinamik və davamlı olduğunu nümayiş etdirir. Bu səfərlər siyasi və iqtisadi sahələrdə intensiv dialoqun mövcudluğunu göstərməklə yanaşı, yeni əməkdaşlıq imkanlarının formalaşmasına da şərait yaradır.
İqtisadi tərəfdaşlıq bu əməkdaşlığın əsas faktorlarından biridir. 2026-cı ilin yanvar ayı üzrə statistik göstəricilər sübut edir ki, ticarət dövriyyəsinin təxminən 50 faizi Avropa İttifaqı ilə bağlıdır. Bu amil Avropa İttifaqının region üçün əsas ticarət tərəfdaşı olduğunu açıq şəkildə təsdiqləyir. Eyni zamanda, qarşılıqlı sərmayələr və yeni layihələrin həyata keçirilməsi iqtisadi əməkdaşlığın daha da dərinləşdiyini göstərir. Bu proses yalnız iqtisadi fayda yaratmaqla kifayətlənmir, regionda yeni inkişaf perspektivlərinin formalaşmasına da imkan verir.
Enerji sahəsində əməkdaşlıq isə tərəfdaşlığın strateji xarakter daşıyan digər istiqamətidir. Xüsusilə 2022-ci ildə Avropa Komissiyası ilə Enerji sahəsində Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Sənədin imzalanmasından sonra əməkdaşlıq yeni mərhələyə qədəm qoyub. Bu gün Avropa İttifaqının 10 üzvü Azərbaycandan qaz alır və ümumilikdə 16 ölkə enerji resursundan faydalanır. Bu göstəricilər Avropanın enerji təhlükəsizliyində regionun rolunun əhəmiyyətini artırır.
Enerji əməkdaşlığının bir platforması da Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurasının illik toplantılarıdır. Bu tədbirlər tərəfdaş ölkələr arasında enerji siyasətinin koordinasiyası və yeni layihələrin müzakirəsi üçün mühüm imkanlar yaradır. Bəyanatda qeyd olunduğu kimi, yaxın illərdə qaz hasilatının artırılması planlaşdırılır. Yeni yataqların istismara verilməsi nəticəsində növbəti iki-üç il ərzində mövcud həcmlərlə müqayisədə minimum 10 milyard kubmetr əlavə qaz hasilatı gözlənilir ki, bu da Avropa bazarına tədarük imkanlarını daha da genişləndirəcək.
Bərpaolunan enerji sahəsində əməkdaşlıq da strateji əhəmiyyət daşıyır. Günəş, külək və su elektrik enerjisi üzrə həyata keçirilən layihələr regionun böyük potensiala malik olduğunu sübut edir. Planlara əsasən, yaxın beş-altı il ərzində ixraca yönəlmiş 6–8 giqavat gücündə bərpaolunan enerji istehsalı nəzərdə tutulur. Bu məqsədlə Avropa tərəfdaşları ilə yeni ötürülmə xətləri, dəniz dibi kabelləri və enerji infrastrukturunun digər elementləri üzərində iş aparılır. Regionun iqlim şəraiti, günəşli günlərin çoxluğu və külək enerjisi potensialının yüksək olması həmin istiqamətdə əlavə üstünlüklər yaradır.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Antonio Koştanın görüşündə regional təhlükəsizlik və nəqliyyat məsələləri də müzakirə edilib. Orta Dəhlizin inkişafı Avropa ilə Asiya arasında yeni logistika və ticarət imkanları yaradır. Bununla yanaşı, Ermənistanla əldə olunan razılaşmalar və sülh prosesinin davam etdirilməsi regional sabitlik və iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsi üçün əsas amil hesab olunur. Eyni zamanda, tərəflər davamlı sülhün regionda iqtisadi inkişaf və əməkdaşlığın genişlənməsi üçün önəmli olduğunu vurğulayıblar. Sülh prosesinin möhkəmləndirilməsi və qarşılıqlı etimadın artırılması uzunmüddətli strateji əməkdaşlıq üçün etibarlı zəmin yaradır. Bundan başqa, sülhün qorunması və təşviqi regional tərəfdaşlıq və əməkdaşlığın davamlılığını təmin edən əsas amillərdəndir. Dövlətimizin başçısının qeyd etdiyi kimi, cəmi yeddi aydır ki, sülhdə yaşayırıq: “Lakin biz bunun faydasını artıq hiss edirik və əminəm ki, Ermənistanla sülh daimi olacaq. Biz, həmçinin ticarətə başlamışıq. Ermənistana mühüm neft məhsullarının təchizatına başlamışıq. Digər ölkələrdən Azərbaycan ərazisi vasitəsilə Ermənistana gedən yüklərin tranzitinə bütün məhdudiyyətləri aradan qaldırmışıq. Bu isə bir daha güclü siyasi iradəmizi göstərir, çünki biz sülhə təkcə iki ölkənin parafladığı sənəd üzərində deyil, həmçinin əyani şəkildə nail oluruq. Bu, həmçinin ona görə vacibdir ki, bəzən sənədlər uzun müddət ərzində elə kağız kimi qalır”.
Azərbaycan-Avropa İttifaqı münasibətləri çoxşaxəli və strateji xarakter daşıyır. Enerji təhlükəsizliyi, iqtisadi tərəfdaşlıq, nəqliyyat imkanları və regional sabitlik bu əməkdaşlığın əsas istiqamətlərini təşkil edir. Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Antonio Koştanın ölkəmizə səfəri tərəflər arasında əməkdaşlığın fəal mərhələdə olduğunu nümayiş etdirən bir siyasi hadisə kimi qiymətləndirilir. Strateji enerji əməkdaşlığı, iqtisadi əlaqələrin güclənməsi və regionda sabitliyin möhkəmlənməsi qarşılıqlı münasibətlərin inkişaf perspektivlərini müəyyənləşdirir.
Mahir Süleymanlı,
Milli Məclisin deputatı
