2026-cı il aprelin 25-də Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskinin Bakıya səfəri zamanı Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin mətbuata verdiyi bəyanat sadəcə protokol xarakterli bir çıxış deyildi. Bu, son dörd ildə formalaşmış strateji əməkdaşlığın kodlaşdırılmış mesajı, geosiyasi fırtınalar içində hər iki dövlətin balanslı siyasətini necə qoruduğunun lakonik, lakin tutumlu ifadəsi idi.

Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı ilk və bəlkə də ən mühüm rəqəm – yeddidir. "Son dörd il ərzində bu, bizim yeddinci görüşümüzdür". Tam miqyaslı müharibənin davam etdiyi, beynəlxalq münasibətlərin ifrat dərəcədə qütbləşdiyi bir dövrdə iki dövlət başçısı arasında yeddi görüş çox yüksək diplomatik intensivlik deməkdir. Bu, Azərbaycanın Ukrayna ilə münasibətləri dondurduğu, yaxud məsafə saxladığı barədə yayılmış tezisləri birdəfəlik çürüdür. Münhen Təhlükəsizlik Konfransı kimi beynəlxalq platformalar, Kiyevə 2022-ci ilin yanvarında – genişmiqyaslı işğaldan cəmi bir ay əvvəl – edilən səfər və nəhayət, Zelenskinin Bakıya bu səfəri: bütün bunlar əlaqələrin nəinki kəsilmədiyini, əksinə daha dərin, daha çoxşaxəli hala gəldiyini göstərir. Xüsusilə 2022-ci ilin yanvar səfəri bir növ erkən siqnal idi: Azərbaycan gələcək geosiyasi sarsıntılara baxmayaraq Kiyevlə kanalları açıq saxlayacağını nümayiş etdirirdi.

Lakin bu münasibətlərin təməli nədir? Prezident Əliyev qəsdən keçmişə – 2008-ci ildə Kiyevdə və 2011-ci ildə Bakıda imzalanmış strateji tərəfdaşlıq sənədlərinə istinad edir. Həmin sənədlərin özəyində ərazi bütövlüyü, suverenlik və sərhədlərin toxunulmazlığı prinsipləri dayanır. Bu gün Ukrayna üçün bu prinsiplər həyati əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda Azərbaycanın da bu istinaddan öz çıxarı var idi, belə ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi illərində Azərbaycan beynəlxalq arenada öz ərazi bütövlüyünün tanınması uğrunda çalışırdı. Eyni prinsipi Ukraynaya da şamil etməklə Bakı yalnız diplomatik dəstək vermir, həm də beynəlxalq hüququn universallığı prinsipinə sadiq qaldığını nümayiş etdirir. Bu yanaşma "seçmə ədalət" siyasətinə qarşı çıxır: əgər beynəlxalq ictimaiyyət Ukraynada ərazi bütövlüyünü tələb edirsə, eyni standart digər münaqişələrə də eyni ciddiliklə tətbiq olunmalıdır.

Energetika sahəsi bu münasibətlərin başqa bir mühüm sütunudur. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi "SOCAR Ukraynada uzun illərdir ki, uğurla fəaliyyət göstərir" ifadəsi təsadüfi deyil. Tam miqyaslı müharibə şəraitində SOCAR Ukraynanın yanacaq bazarında əsas oyunçulardan biri olaraq qalır. Hava hücumları, infrastruktur zədələnmələri, logistik çətinliklər – bütün bunlara baxmayaraq, SOCAR-ın stansiyaları işləyir. Bu, təkcə biznes deyil, həm də humanitar enerji təhlükəsizliyi məsələsidir. Bəyanatda həmçinin birgə təşəbbüslərə və sərmayə qoyuluşuna toxunulur. Yəni Azərbaycan hazırda yanacaq ixracı ilə kifayətlənmir, müharibə dövründə belə Ukraynada yeni infrastruktur layihələrinə investisiya qoymaq niyyətindədir. Bu, sadə ticarət əlaqələrindən daha dərin, strateji sərmayə tərəfdaşlığına doğru atılmış bir addımdır.

Bəyanatın ən diqqətçəkən, lakin eyni zamanda ən az detal açıqlanan hissəsi hərbi-texniki əməkdaşlıqdır. "Birgə istehsalla bağlı çox gözəl imkanlar" ifadəsi ciddi açılımdır. Ukrayna son illərdə dronlar, zirehli texnika, raket proqramları sahəsində döyüş şəraitində sınaqdan çıxmış böyük təcrübə qazanıb. Azərbaycan isə həm sovet standartlarına uyğun texnikanın modernizasiyası, həm də müasir Türkiyə və İsrail sistemləri üzrə istehsalat bazasına malikdir. Bu iki ekosistemin birləşməsi birgə dron istehsalı, zirehli texnikanın modernizasiyası, hətta kiçik həcmli elektronika və mühərrik komponentlərinin mübadiləsini vəd edir. Bəyanatın tonu göstərir ki, hərbi-texniki əməkdaşlıq gələcək ikitərəfli gündəliyin əsas sütunlarından birinə çevriləcək.

Ticarət dövriyyəsi də bəyanatın mühüm hissəsini təşkil edir. Prezident Əliyevin dediyi "yarım milyard dolları ötmüş" rəqəm əslində müharibə səbəbindən nisbətən düşsə də, indi onun yenidən artması gözlənilir. Maraqlıdır ki, Azərbaycanın Ukraynaya ixracı idxaldan çox olaraq qalır. Bu, Azərbaycanın müharibə dövründə Ukraynaya əsasən kənd təsərrüfatı məhsulları, neft məhsulları və metallar satdığını göstərir. Səfərin məqsədlərindən biri də məhz bu balansı daha dayanıqlı formata çevirmək, Azərbaycandan rekonstruksiya materialları – sement, borular, elektrik avadanlıqları, kabel məhsulları – idxalını artırmaqdır.

Nəticə etibarilə, İlham Əliyevin Zelenski ilə mətbuat bəyanatını "qeyri-bərabər şəraitdə tarazlı tərəfdaşlıq nümunəsi" kimi xarakterizə etmək olar. Azərbaycan öz mürəkkəb geosiyasi mövqeyindən – Rusiya, Türkiyə, İran ilə qonşuluq, eyni zamanda Qərbə enerji təchizatı – maksimum fayda çıxarır və heç bir bloka qoşulmadan Ukraynaya praqmatik, ladanşlı dəstək verir. Siyasi müstəvidə Ukraynanın ərazi bütövlüyünü dəstəkləməklə Azərbaycan beynəlxalq hüququn qoruyucusu kimi imicini gücləndirir. İqtisadi sahədə SOCAR və digər şirkətlər müharibəyə baxmayaraq Ukrayna bazarındakı mövqelərini qoruyur. Hərbi-texniki əməkdaşlıq hələ də pərdəarxası olsa da, istiqamət aydındır: birgə istehsala doğru addımlar. Bu münasibətlər çətinləşən şəraitdə nəinki ayaqda qalır, əksinə təkamül edir və hər iki tərəf üçün xarici siyasətin uğurlu multivektorluluğunun bariz nümunəsi olaraq qalır.

Ramiz Hüseynov,

YAP İdarə Heyətinin üzvü, Sumqayıt şəhər təşkilatının sədri