“Azərbaycan adlı dövlətin varlığı bizim ən böyük tarixi sərvətimiz, bütün azərbaycanlıların qazandığı ən böyük nailiyyətdir.”
HEYDƏR ƏLİYEV
Ümummilli Lider Heydər Əliyev Azərbaycan cəmiyyətinin dayanıqlı inkişafı üçün insan amilini, onun təlim-tərbiyəsini həmişə strateji prioritet elan edirdi. Bu gün ali və orta təhsil ocaqlarında keçirilən mühüm elmi-mədəni tədbirlərə, innovativ layihələrə Heydər Əliyev dühasının işığı düşür. Çünki dahi şəxsiyyətin həyat yolunun xronologiyasını elmi əsaslarla izlədikdə ölkəmizin keçmişi, bu günü və gələcək hədəfləri barədə fundamental dünyagörüşünə sahib olmaq mümkündür. Müasir Azərbaycan gənci rəqəmsal dünyanın sürətli axınında yaşayır; onun üçün tarixi şəxsiyyət anlayışı yalnız dərslik səhifələrindən ibarət olmamalıdır. Heydər Əliyevin liderlik modeli — çətin şəraitdə sakit düşünmək, uzaq perspektivləri görə bilmək, insan amilini həmişə mərkəzə qoymaq — bu gün STEM, biznes, mədəniyyət, incəsənət, və ictimai sferalarda karyera qurmaq istəyən hər gənc üçün aktual bir nümunədir. Ulu Öndərin davranış fəlsəfəsi empatiya, strateji düşüncə, uzunmüddətli məsuliyyət olmaqla müasir liderlik elmi ilə paralellik təşkil edir. Bundan əlavə, Heydər Əliyev irsini öyrənmək gəncə bir şəxsiyyətin yalnız nailiyyətlərini deyil, çətinlikləri necə aşdığını, əzmkarlığın necə görünəcəyini göstərir. Bu, passiv vətəndaşlıqdan fəal vətəndaşlığa keçidi stimullaşdıran bir örnəkdir. Bu gün Azərbaycan gəncliyi təkcə ölkəmizdə deyil, bütün dünyada müxtəlif sahələrdə tanınır. Xüsusilə də türk dövlətləri ilə olan əməkdaşlıq layihələri yeni dünyanın qapılarını onların üzünə açır. Bu isə təsadüfi deyildir.
Tarix bəzən bir insanın nə qədər irəlini gördüyünü yalnız onilliklər sonra sübut edir. Heydər Əliyevin Türk dünyası ilə bağlı siyasi fəlsəfəsi məhz belə bir uzaqgörənliyin nümunəsidir. O dövrdə — 1990-cı illərdə, yeni müstəqillik qazanmış, iqtisadi çətinliklərlə üzləşən bir Azərbaycanda türk dövlətləri arasında inteqrasiya ideyasını strateji prioritet kimi irəli sürmək adi bir siyasi addım deyildi. Bu, gələcəyin xəritəsini indidən çəkmək idi.
Ulu Öndər türk birliyini romantik bir idealizm kimi deyil, praktik dövlətçilik zərurəti kimi görürdü. Ortaq dil, ortaq tarix, ortaq mədəniyyət — bunlar Ulu Öndər Heydər Əliyevə görə nostalgiya mənbəyi yox, əməkdaşlığın real zəmini idi. Məhz bu baxış bucağından yanaşıldıqda, bu gün türk dövlətləri arasında geniş vüsət alan əməkdaşlıq layihələrinin kökləri Heydər Əliyevin əsasını qoyduğu ideya özülündə axtarılmalıdır.
Siyasi müqavilələr çərçivə qurur, iqtisadi layihələr əsas atır, amma real inteqrasiyanı insanlar həyata keçirir. Bu insanların ən fəalı, ən açığı, ən yaradıcısı isə həmişə gənclər olmuşdur.
Bu gün Azərbaycan gəncləri Türk dünyası ilə əlaqəni əvvəlki nəsillərdən keyfiyyətcə fərqli bir şəkildə qururlar. Birgə elmi-tədqiqat proqramları, mədəni mübadilələr, startap ekosistemləri, rəqəmsal platformalar — bütün bunlar gəncliyə imkan verir ki, qardaşlığı sözdə deyil, konkret layihələrdə, ümumi məhsullarda, birgə uğurlarda yaşatsın. Bakı, Ankara, Astana, Daşkənd, Bişkek — bu şəhərlər arasında bu gün cərəyan edən gənclər mübadiləsi Heydər Əliyevin uzaqgörənliyinin canlı təsdiqidir. Xüsusilə qeyd etmək lazımdır ki, müştərək STEAM layihələri, texnologiya hackathonları və rəqəmsal idarəçilik forumları çərçivəsində türk dövlətlərinin gəncləri arasında formalaşan peşəkar şəbəkələr gələcəkdə siyasi əlaqələri daha dərin, iqtisadi bağları daha möhkəm edəcək bir kapital yaradır. Bu kapital pul ilə ölçülmür. Onun ölçüsü qarşılıqlı etibar, birgə məsuliyyət və ortaq dəyərlərdir. Heydər Əliyev dil məsələsinə həmişə dövlətçilik prizmasından yanaşmışdır. Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi möhkəmləndirilməsi, Türk dünyası ədəbiyyatı və mədəniyyətinə açıqlıq — bunlar eyni vaxtda həm milli kimliyin qorunması, həm də regional inteqrasiyanın gücləndirilməsi üçün atılmış strateji addımlar idi. Bu gün gənc azərbaycanlının qardaş ölkə vətəndaşı ilə dil bariyeri olmadan ünsiyyət qurması, ortaq mədəni kodları paylaşması birbaşa Ulu Öndərin bu sahədəki siyasətindən qaynaqlanır.
Pedaqoji baxımdan isə vəzifə aydındır: Türk dünyası tarixini, mədəniyyətini, müasir inkişaf dinamikasını tədris proqramlarına daha dərindən inteqrasiya etmək. Hər bir gənc yalnız öz ölkəsinin deyil, Türk dünyasının vətəndaşı kimi düşünməyi öyrənməlidir. Bu, qlobal düşüncənin milli kökdən gücünü alan ən yüksək formasıdır. Ümummilli Lider Heydər Əliyev demişdir: "Türk xalqları arasında siyasi, iqtisadi, mədəni əlaqələrin möhkəmləndirilməsi tarixi zərurətdir." Bu zərurət bu gün daha da aktual səslənir. Çünki qloballaşan dünyada kiçik dövlətlər tək addım atanda sürüşər, birlikdə addım atanda möhkəmlənər. Bu baxımdan Azərbaycan gəncliyinin Türk dünyasına inteqrasiyası yalnız mədəni yaxınlaşma deyil, strateji bir dövlətçilik aktıdır. Hər birgə layihə bir bağ, hər müştərək tədqiqat bir körpü, hər dostluq, bir sütundur. Gənclik bu sütunları qurarkən bilməlidir ki, onların altında Heydər Əliyevin uzaqgörən siyasətinin möhkəm özülü dayanır.
Bu gün gənclərimizin dahi rəhbərə olan sevgisi sadəcə ehtiram deyil, həm də yaradıcı sadiqlikdir. Çox qürurvericidir ki, gənclər müstəqil söz sahibi olduqları bütün mühüm platformalarda, ictimai və elmi fəaliyyətlərinin başlanğıcında Ümummilli Liderin abidəsini ziyarət edir, bu çiçəklənən ölkəni onlara miras qoymuş böyük rəhbərin ruhundan mənəvi güc alırlar. Bu artıq illərdir ki, insanların daxilindən gələn bir sevgidir:
"Haydar Alıyev ve Azerbaycanda Yeni Devlet Kuruculuğu (1993-2003)" adlı tədqiqat əsərində xaricdə təhsil alan azərbaycanlı bir tələbənin aşağıdakı ürək sözləri bu sevginin miqyasını aydın göstərir: “Azərbaycan xalqının Ulu Öndəri Heydər Əliyevin Azərbaycan üçün qüvvə sərf edərkən yaşadığı coşğu və həyəcanı yazıma tam olaraq yansıtmağı bacarmadığım üçün çox üzgünəm”.
Bu səmimi etiraf Heydər Əliyevin hər bir azərbaycanlı gəncin daxili qürur mənbəyi olduğunun bariz sübutudur. Digər bir tələbə gənc isə liderlik fəlsəfəsini belə xarakterizə edir: “Heydər Əliyevin Azərbaycanın yüz birinci şansı" olaraq adlandırılması təsadüfi deyildir. Bu ada yalnız bütün ümidlərin boşa çıxdığı zamanlarda belə gedişatı dəyişdirəcək, xalqını, millətini aydın sabahlara apara biləcək böyük insanlar şərəflə layiq görülürdü... Onun müəllifi olduğu davamlı inkişaf konsepsiyası üç böyük başlıq altında sərgilənirdi: Güclü dövlət, güclü iqtisadiyyat və azad cəmiyyət”.
Müasir dövrün çağırışları (İKT-nin inkişafı, qloballaşma və süni intellekt erası) gənclərin qarşısında yeni tədqiqat üfüqləri açır. İndiki nəsil Heydər Əliyev şəxsiyyətini sadəcə tarixi aspektdən deyil, subyektiv və analitik prizmadan öyrənməlidir. Gənclərin xüsusilə araşdırmalı olduğu prioritet istiqamətlər fikrimcə, həm də bunlardır:
1. Strateji böhran menecmenti və siyasi cəsarət;
Gənclər, xüsusən gənc idarəçilər Heydər Əliyevin bu gün 15 İYUN MİLLİ QURTULUŞ GÜNÜ kimi tarixə düşən, 1993-cü ildə ölkəni xaosdan, daxili parçalanma təhlükəsindən və iqtisadi tənəzzüldən necə xilas etdiyini, Onun "böhran menecmenti" modelini analitik şəkildə öyrənməlidirlər. Ən çətin geosiyasi şəraitdə, daxili və xarici təzyiqlər qarşısında qətiyyətli və ləyaqətli duruş nümayiş etdirmək təcrübəsi bugünkü gənclik üçün ən böyük idarəçilik məktəbidir.
2. Azərbaycançılıq məfkurəsi və milli kimliyin qorunması;
Qloballaşan dünyada milli mənsubiyyəti, adət-ənənələri və milli-mənəvi dəyərləri qorumaq həyati əhəmiyyət kəsb edir. Heydər Əliyevin sistemləşdirdiyi azərbaycançılıq ideologiyası multikulturalizm və milli birliyin unikal düsturudur. Gənclər bu ideologiyanın beynəlxalq münasibətlərdə və cəmiyyətdə oynadığı inteqrativ rolu tədqiq etməlidirlər.
3. İnsan kapitalının inkişafı və "Gələcəyə sərmayə" strategiyası;
Hələ ötən əsrin 70-80-ci illərindən başlayaraq yüzlərlə azərbaycanlı gəncin keçmiş SSRİ-nin ən nüfuzlu ali məktəblərinə təhsil almağa göndərilməsi, hərbi kadrların hazırlanması üçün Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi liseyin yaradılması Heydər Əliyevin gələcəyin müstəqil dövləti üçün atdığı dahiyanə addımlardan idi. Bu gün uğurla davam etdirilən xaricdə təhsil proqramlarının təməlində məhz bu uzaqgörənlik dayanır.
4. Varislilik prinsipi: Heydər Əliyev ideyasından müzəffər Zəfərə;
Milli dövlətçilik tariximizdə siyasi varislik prinsipinin ən mükəmməl təzahürünü bu gün biz Müzəffər Ali Baş Komandan, cənab Prezident İlham Əliyevin fəaliyyətində görürük. Heydər Əliyevin təhsil, ordu quruculuğu, iqtisadiyyat və diplomatiya sahəsində əsasını qoyduğu strategiya cənab Prezident tərəfindən XXI əsrin çağırışlarına uyğun olaraq yeni zirvəyə daşınmışdır. Bu zirvə isə artıq bütün dünyadan görünür!
Ulu Öndərin ən böyük vəsiyyəti və arzusu Qarabağın azad olunması, ərazi bütövlüyümüzün bərpası idi. Bu gün işğaldan azad edilmiş yurdlarımızda – Ağdamda, Füzulidə, Şuşada, Xankəndidə, Xocalıda, Xocavənddə, Zəngilanda, Qubadlıda, Cəbrayılda, Ağdərədə, Kəlbəcərdə, Laçında dalğalanan üçrəngli Bayrağımız, həyata keçirilən nəhəng infrastruktur layihələri, STEAM mərkəzləri və müasir təhsil ocaqları Heydər Əliyev ideyalarının təntənəsidir.
Ulu Öndər deyirdi: "Azərbaycanda yüksək savada, biliyə, ixtisasa, elmə malik insanlar var və onlar cəmiyyətin çox hissəsini təşkil edirlər. Bunlar olmasaydı, biz indi Azərbaycanı müstəqil dövlət kimi idarə edə bilməzdik."
Bu sözlər, adi bəyanat deyil, diaqnozdur. Dövlət insanla möhkəmlənir — ordu ilə, iqtisadiyyatla, texnologiya ilə deyil, ilk növbədə, düşünən, yaradan, məsuliyyət daşıyan insanla. Bu həqiqəti bu qədər aydın, bu qədər qısa ifadə etmək özü bir düha işidir. Məhz buna görə bu fikir bugünkü təhsil sistemimizin yalnız şüarı yox, nüvəsi olmalıdır.
Azərbaycanlılar olaraq biz bu vəsiyyətin birbaşa icraçılarıyıq. Rəqəmsal dünyanın sürətlə dəyişən tələbləri qarşısında vəzifəmiz artıq yalnız bilik ötürmək deyil — düşüncə arxitekturası qurmaq, tənqidi zəka ilə milli dəyərləri sintez edən nəsil yetişdirməkdir.
Heydər Əliyev irsinin işığında atılan hər doğru addım — düzgün hazırlanmış bir dərs, vaxtında verilmiş bir tövsiyə, gənc bir ağılda yandırılan bir qığılcım — bizi daha güclü, daha sarsılmaz bir gələcəyə aparır. Çünki torpaq azadlıqla geri alınar, gələcək isə yalnız bilikdə qazanılar. Hər birimizin üzərinə düşən bu tarixi məsuliyyəti dərk edərək inanırıq ki, Ümummilli Liderin ideyaları bizim əməllərimizdə, yetişdirdiyimiz nəslin uğurlarında və qurmaqda olduğumuz gələcəkdə əbədi yaşayacaqdır.
Aysel Şeydayeva,
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Quba filialının direktor müavini pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru,
“Azərbaycan Respublikasının qabaqcıl təhsil işçisi”
