Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpasından sonra qarşıda duran ən mühüm vəzifələrdən biri işğaldan azad edilmiş ərazilərimizin yenidən qurulması, keçmiş məcburi köçkünlərin öz doğma yurdlarına qayıdışının təmin edilməsi və həmin ərazilərdə dayanıqlı həyatın bərqərar olunmasıdır. Bu gün Qarabağ və Şərqi Zəngəzur genişmiqyaslı quruculuq işlərinin aparıldığı, yeni yaşayış məhəllələrinin, sosial obyektlərin və müasir infrastrukturun yaradıldığı böyük bir tikinti meydanına çevrilib. Bu proses Azərbaycanın tarixində Böyük Qayıdış kimi mühüm mərhələyə çevrilib.

Böyük Qayıdışın coğrafiyası genişləndikcə doğma torpaqlarına qayıdan ailələrin sayı da artır. Bu baxımdan Xankəndi şəhərinin xüsusi əhəmiyyəti vardır. Qarabağın mühüm şəhərlərindən biri olan Xankəndidə həyata keçirilən bərpa və yenidənqurma işləri şəhərin müasir simasının formalaşması ilə yanaşı, burada əhalinin daimi məskunlaşmasına da şərait yaradır.

2026-cı il avqust ayının 17-nə olan məlumata görə, Xankəndi şəhərində 76 ailə, 332 nəfər, Kərkicahan qəsəbəsində isə 43 ailə, 174 nəfər olmaqla, ümumilikdə 119 ailə, 506 nəfər məskunlaşıb. Bu rəqəmlər Böyük Qayıdış prosesinin artıq real nəticələr verdiyini, illərlə doğma yurdlarından ayrı düşmüş insanların mərhələli şəkildə öz evlərinə qayıtdıqlarını göstərir.

Qeyd etmək lazımdır ki, Xankəndiyə qayıdış prosesi 2026-cı ilin yay aylarında da ardıcıl şəkildə davam edib. Avqustun 14-də Xankəndi şəhərinə növbəti köç karvanı yola salınıb və bu mərhələdə 22 ailədən ibarət 102 nəfər yeni yaşayış yerinə köçürülüb. Onlara yeni mənzillərin açarları təqdim olunub.

Bu fakt bir daha göstərir ki, Böyük Qayıdış yalnız insanların bir ərazidən digərinə köçürülməsi deyil, bütöv yaşayış məkanlarının yenidən yaradılması prosesidir. Burada əsas məqsəd vətəndaşların təhlükəsiz, rahat və müasir şəraitdə yaşamasını təmin etməkdir.

Xankəndi – yeni inkişaf mərhələsində

Xankəndidə aparılan quruculuq işləri şəhərin yalnız yaşayış məntəqəsi kimi deyil, Qarabağın mühüm sosial, iqtisadi, təhsil və mədəniyyət mərkəzlərindən biri kimi inkişaf etdirilməsini nəzərdə tutur.

Azərbaycan Prezidentinin rəsmi məlumatlarında Xankəndidə müxtəlif sosial obyektlərin bərpası və yenidən qurulması, təhsil infrastrukturunun inkişafı, yeni mühəndis-kommunikasiya sistemlərinin yaradılması və sahibkarlıq mühitinin formalaşdırılması istiqamətində mühüm işlərin görüldüyü bildirilir. Qarabağ Universitetinin fəaliyyətinin bərpa olunması, onun əsas binasının və tələbə yataqxanasının təmir edilməsi, Biznes və İqtisadiyyat fakültəsi üçün yeni binanın istifadəyə verilməsi şəhərin gələcək inkişafı baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Bununla yanaşı, Xankəndidə müasir şəhər infrastrukturu yaradılır. Elektrik enerjisi təchizatının dayanıqlılığının təmin edilməsi məqsədilə 110/35/10 kilovoltluq qapalı tipli yarımstansiyanın istismara verilməsi şəhərin gələcək inkişafının mühəndis-infrastruktur əsaslarının möhkəmləndirilməsinə xidmət edir.

Şəhərdə turizm və xidmət sektorunun inkişafı üçün də yeni imkanlar yaranır. 2026-cı ilin iyulunda “Xankəndi” hotelinin istifadəyə verilməsi şəhərin turizm infrastrukturunun inkişafında növbəti addımlardan biri olub. Hotelin 101 otağı və 236 nəfər üçün yerləşmə imkanı var. Burada yaradılan iş yerlərinin bir hissəsinin işğaldan azad edilmiş ərazilərdən olan sakinlər üçün nəzərdə tutulması da sosial-iqtisadi reinteqrasiyanın mühüm elementlərindən biridir.

Belə layihələr şəhərin yalnız fiziki olaraq bərpa olunmasına deyil, burada iqtisadi və sosial həyatın canlanmasına da xidmət edir. Çünki dayanıqlı məskunlaşmanın əsas şərtlərindən biri insanların yaşayışla yanaşı, işləmək, təhsil almaq, tibbi və digər xidmətlərdən istifadə etmək imkanlarına malik olmasıdır.

Kərkicahanın dirçəlişi

Xankəndi ilə yanaşı, Kərkicahan qəsəbəsinin yenidən qurulması və sakinlərinin doğma yurdlarına qayıtması da Böyük Qayıdışın mühüm istiqamətlərindən biridir.

Kərkicahan qəsəbəsi 2023-cü ildə Azərbaycan Ordusunun həyata keçirdiyi antiterror əməliyyatı nəticəsində Azərbaycanın nəzarətinə qaytarılıb. Hazırda burada yeni yaşayış məkanlarının yaradılması, infrastrukturun qurulması və sakinlərin mərhələli şəkildə qəsəbəyə köçürülməsi həyata keçirilir. Azərbaycan Prezidentinin Kərkicahanla bağlı səfəri zamanı qəsəbədə aparılan yenidənqurma işləri ilə tanış olması və sakinlərlə görüşməsi də bu əraziyə göstərilən dövlət diqqətinin göstəricisidir.

2026-cı il avqustun 21-də Kərkicahana daha 8 ailənin, 36 nəfərin köçürülməsi bu prosesin davam etdiyini göstərir. Həmin mərhələdə Xankəndi, Xocalı və Ağdərənin müxtəlif yaşayış məntəqələrinə ümumilikdə 87 ailə köçürülüb.

Bu qayıdışların hər biri əslində böyük tarixi prosesin ayrı-ayrı səhifələridir. İllərlə müvəqqəti yaşayış yerlərində məskunlaşmış ailələrin öz evlərinə qayıtması insanların doğma torpaqla bağlı arzularının reallaşması deməkdir.

Qayıdışın əsasında təhlükəsiz və dayanıqlı həyat dayanır

İşğaldan azad edilmiş ərazilərə qayıdışın ən mühüm şərtlərindən biri təhlükəsizliyin təmin olunmasıdır. Bu baxımdan ərazilərin minalardan və partlamamış hərbi sursatlardan təmizlənməsi, yolların, kommunikasiyaların və digər infrastrukturun yaradılması Böyük Qayıdışın mühüm tərkib hissəsidir.

Azərbaycanın həyata keçirdiyi bərpa və yenidənqurma siyasəti kompleks xarakter daşıyır. Yaşayış binalarının tikilməsi ilə yanaşı, məktəblər, uşaq bağçaları, səhiyyə müəssisələri, yollar, elektrik, su və digər kommunal sistemlər yaradılır. Məqsəd insanların yalnız yaşayış üçün mənzil əldə etməsi deyil, tam və rahat həyat şəraitinin təmin olunmasıdır.

Bu baxımdan Böyük Qayıdışın sosial mahiyyəti xüsusilə diqqətəlayiqdir. Keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıtması həm də onların sosial, iqtisadi və ictimai həyata yenidən tam şəkildə qoşulması prosesidir.

Böyük Qayıdış gələcəyə hesablanmış strategiyadır

İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan genişmiqyaslı quruculuq işləri Azərbaycanın gələcək inkişaf strategiyasının mühüm istiqamətlərindən birini təşkil edir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən Böyük Qayıdış proqramında yaşayış məntəqələrinin bərpası ilə yanaşı, iqtisadi fəaliyyətin genişləndirilməsi, yeni iş yerlərinin yaradılması, təhsil və səhiyyə xidmətlərinin təşkili, turizm potensialının reallaşdırılması və müasir infrastrukturun qurulması nəzərdə tutulur. Rəsmi məlumatlarda Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun yeni iqtisadi və sosial imkanlara malik region kimi inkişaf etdirilməsi istiqamətində işlərin davam etdiyi bildirilir.

Xankəndinin timsalında bu strategiyanın ayrı-ayrı istiqamətlərini aydın görmək mümkündür. Şəhərdə yeni mənzillərin istifadəyə verilməsi, ailələrin mərhələli şəkildə köçürülməsi, təhsil müəssisələrinin fəaliyyəti, biznes və turizm infrastrukturu, enerji təminatı və digər layihələr burada həyatın hərtərəfli bərpa edildiyini göstərir.

2026-cı il avqustun 17-nə olan 119 ailə və 506 nəfərlik məskunlaşma göstəricisi də bu prosesin konkret nəticələrindən biridir. Sonrakı günlərdə yeni ailələrin Kərkicahana və digər yaşayış məntəqələrinə köçürülməsi Böyük Qayıdışın fasiləsiz xarakter daşıdığını göstərir.

Doğma yurda qayıdış – tarixi ədalətin bərpasının davamıdır

Xankəndidə və Kərkicahanda yeni həyatın qurulması Azərbaycanın uzun illər davam edən işğal nəticəsində yaranmış məcburi köçkünlük probleminin mərhələli şəkildə aradan qaldırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Bu gün doğma torpaqlarına qayıdan hər bir ailənin mənzilinə yerləşməsi, uşaqların məktəbə getməsi, insanların işləməsi, şəhər və qəsəbələrdə sosial həyatın canlanması Qarabağın gələcəyinin formalaşmasına xidmət edir.

Böyük Qayıdışın əsas xüsusiyyətlərindən biri də ondan ibarətdir ki, burada keçmişə qayıdışla yanaşı, gələcəyə doğru inkişaf hədəfi də dayanır. Yenidən qurulan Xankəndi, Kərkicahan və digər yaşayış məntəqələri müasir Azərbaycan şəhərsalma prinsipləri əsasında formalaşır.

Bu baxımdan Xankəndidə 76 ailənin 332 nəfər, Kərkicahanda isə 43 ailənin 174 nəfər olmaqla, ümumilikdə 119 ailənin və 506 nəfərin məskunlaşması yalnız statistik göstərici deyil. Bu rəqəmlərin arxasında yüzlərlə insanın illər sonra öz doğma torpağında qurduğu yeni həyat, ailələrin sevinc və ümidləri dayanır.

Böyük Qayıdış davam edir. Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda yeni yaşayış məhəllələri salınır, sosial obyektlər yaradılır, iqtisadi fəaliyyət genişlənir. Xankəndi də bu böyük prosesin mühüm mərkəzlərindən biri kimi öz yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyur.

Doğma yurda qayıdan ailələrin sayı artdıqca şəhər və kəndlərdə həyat daha da canlanır. Beləliklə, vaxtilə işğal və dağıntı ilə yadda qalan ərazilər bu gün quruculuq, inkişaf və qayıdış məkanlarına çevrilir. Xankəndi və Kərkicahanda məskunlaşan ailələrin timsalında bu tarixi prosesin ən mühüm nəticəsi aydın görünür: insanlar öz doğma yurdlarına qayıdır, Qarabağda həyat yenidən canlanır.

Ehtibar İsmayılov,
YAP Ordubad rayon təşkilatının sədri