30 iyul 2020 17:24
192

Bəşəriyyətin “37-ci ili”

Xəzərin bağrında daşlaşmış xəncəri xatırladan Nargin adasına baxa-baxa bu gün  dünyanı cənginə almış pandemiya barədə  düşünərkən nədənsə ağlıma “Bəşəriyyətin “37-ci ili” fikri  gəldi. Xalq arasında “ölüm adası” deyilən  Narginin  hər dəfə adı çəkiləndə adamın yadına  istər-istəməz 37 – ci ilin  günahsız qurbanları  düşür. Qorxu və ölüm simvoluna çevrilən bu ada  “qırmızı terror” dövründə  Azərbaycanda  “gedər-gəlməz” sözünün sinoniminə çevrilmişdi. Amma insan  talelərindən bəhs edən  dəhşətli  hadisələri   göz önündə  canlandıran “gedər-gəlməz”  ifadəsi  təkcə  Nargin adasına  deyil,  həm də  şaxtalı – çovğunlu Sibirin, Uzaq Şərqin, Qazaxıstanın və Uralın ölüm düşərgələrinə şamil olunurdu.

 Həmin illərdə baş verən vahiməli, ölümcül repressiya  ruzigarları elə indiki  pandemiya kimi insanları qəflətən  öz caynağına alırdı. Lakin  37 – ci ilin kütləvi insan qırğınları təkcə Sovet cəmiyyətində  yaşayan xalqların  faciəsi idi. Bu gün isə  dünyanı  təşvişə salan “taclı” virus yer üzündə yaşayan bütün dünya xalqlarının,  bir sözlə,  bəşəriyyətin  faciəsidir. 

O qorxunc 37-ci illərdə olduğu kimi, indi də insanlar bir-birlərindən bacardıqca gen gəzməyə  çalışırlar. Üz-üzə gələndə salamlaşsalar da bir-birinə əl uzadıb görüşmürlər. Hətta bir  çoxları uzaqdan-yaxından gördüyü  ən əziz  dost-tanışına  belə koronavirusun potensial “daşıyıcısı” kimi baxırlar. Marşrutda gedərkən, dükan-bazarda  alış-veriş  edərkən  qocalı-cavanlı adamların çoxu daxilində həyəcan keçirir,  dayanacaqların gur yerində  bir-biri ilə səksəkəli davranırlar.

Pandemiyanın yaratdığı özünütəcrid yaşam forması canlı ünsiyyəti  mümkünsüz etdiyindən babalar yarım saatlıq məsafədə  yaşayan  sevimli  nəvələrinin ad  günlərini  virtual təbrik edirlər. Yubiliyarlar hətta xudmani məclis keçiməkdən çəkinirlər, yazıçılar-şairlər yeni kitablarını sosial şəbəkədə paylaşmaqla qane olurlar.  Nişanlı gənclər isə toylarının təxirə salınmasını nə qədər çətin də olsa anıayışla qarşlamağa məcburdurlar.

Əlbəttə, bu həsrətin, çətin günlərin  gec-tez  sonu gələcək. Yenə  toy-büsat olacaq,  qızlar gəlin köçəcək,  bəy oğlanlar dostları ilə “yallı” gedəcək, yenə də  babalar  öz  sevimli nəvələri ilə birlikdə deyib - gülüb şənlənəcəklər.

Fəqət ötən  ilin sonundan  “Çin səddini” aşıb  bütün dünyada fəsad ocaqları yaradan,  yüz  minlərlə insanın  həyatına son qoyan “gözəgörünməz düşmən” öz gücünü hələ də qoruyub, saxlamaqdadır.  Necə deyərlər,  “taclı virus” nəfəsdən nəfəsə qonub,  “bədəndən-bədənə səfərinə” davam etməkdədir. Yer üzündə  milyonlarla insanı  xəstəliyə yoluxdursa da yenə hucumdadır. Hələ ki, dünyanın  tibb alimləri, virusoloqları  bu “gözəgörünməz düşməni”  məğlub  eməyin yollarını axtarırlar.  Ən inkişaf etmiş ölkələrdə belə tibb  elminin çarə tapmadığı, aciz qaldığı  COVID-19  pandemiyasının  bəşəriyyətin  başı üzərində  kabus kimi nə  vaxta kimi cövlan edəcəyini proqnozlaşdırmaq olmur.

 Dünənə  kimi  qoca Şərqdə meydan oxuyan, Suriyanı,  İraqı, Əfqanstanı  hərbi poliqona çevirən, İŞİDİ silahalandıran dövlətlər belə,  “taclı virusun” qarşısında əsir-yesir qalıblar. Sanki  gözəgörünməz qüvvə koronavirus pandemiyasının “əli” ilə  Qərbin  Şərq üzərində  hegemonluq  siyasətini  cilovladı. Siyası iddiası ilə dünyaya sığmayan nəhənglər indi  öz qınına çəkiliblər. Ayrı-ayrı ölkələrdə mübarizə tədbirləri çərçivəsində  komendant saatları, xüsusi karantin rejimi və sosial izolyasiya tədbirləri tətbiq edilir.

  Bu gün bir tərəfdən insanların sağlamlığını qorumaq, digər tərəfdən ortaya çıxan sosial-iqtisadi fəlakətlərdən qorunmaq dövlətlərin başlıca probleminə çevrilib. Koronavirus pandemiyası, eyni zamanda, multikultural və tolerant dəyərlərə də təsirsiz ötüşmür. İlk  növbədə  Avropa uzun illərdir təbliğ etdiyi multikulturalizm ideyalarından geri çəkilməyə başladı. Mənəvi dəyərlərin tənəzzülü fonunda epidemiyanın  başladığı ilk günlərindən Avropanın bəzi ölkələrində xəstəlikdən ölən müsəlman miqrantlara dəfn olunmaq üçün belə yer tapılmaması multikultural münasibətin həqiqi mahiyyətini ortaya qoydu. Aydın oldu ki, Avropa ölkələrinin son illərəcən  geniş təbliğ etdiyi multikultural dəyərlər yalnız həmin ölkələrə  kənardan  işçi qüvvəsi cəlb etmək üçün  şüar xarakteri daşıyırmış...

Dünyada koronavirusa yoluxma və ölümlə bağlı ən təhlükəli ölkələrin sırasında ABŞ, Braziliya,  Rusiya, Hindistan, Böyük Britaniya,  İtaliya, Peru, İran və Almaniyanın adları  yer alıb.  Rusiya mətbuatının  “koronavirus cəhənnəmi” adlandırdığı Ermənistanın ən təhlükəli ölkələrin adlarının yer aldığı siyahıda olmaması da təəccüb doğurur. Milli Qeyri-Hökumət Təşkilatları Forumunun prezidenti Rauf Zeyninin fikrincə, Ermənistanın təhlükəli dövlət kimi o siyahıya düşməməsi üçün erməni lobbisi də gecə-gündüz çalışır: “Onlar dünya informasiya şəbəkəsində mövcud olan lobbiçilik fəaliyyətləri ilə müəyyən bir müddətdə istər işğal, istər müharibə, istər terror, istər soyqırım, istərsə də koronavirusla bağlı öz məlumatlarını gizlədə bilirlər. Onlar bu kimi məsələlərdə “usta”dırlar. Bu gün həm də dünyanın başı özünə qarışıb və Ermənistan onları maraqlandırmır. Ermənilər də fürsətdən istifadə edərək  informasiyaları gizlədə bilirlər...Rusiya mediası Ermənistanı “koronavirus cəhənnəmi” adlandırıb və eyni zamanda, Paşinyan da elan edib ki, cəhənnəmin ortasındadırlar.”

   Hazırda bəşəriyyət qeyri-müəyyən vəziyyətin içində, sözün əsl mənasında, ölüm-dirim savaşının ortasındadır. Koronavirusla bağlı dünyadakı vəziyyət deməyə əsas verir ki, planetimizin əhalisinin böyük hissəsi bu virusa yoluxmağa məhkumdur.  Əslində virusun yayılmasının beynəlxalq təhlükə mənbəyi olduğunu dərk etməkdən və bu barədə düzgün informasiya verməkdən çox şey aslıdır. 

Dünya COVID-19 pandemiyasının birinci mərhələsindən tam yaxa qurtarmamış ikinci və daha təhlükəli dalğası ilə üz-üzə qalıb. Ölkələrdə tətbiq olunan sərt karantin rejimləri infeksiyaya yoluxma dinamikasını bir qədər sabitləşdirsə də, yumşaldılmalar zamanı virus yenidən sürətlə yayılmağa başlamışdır.

Dünyanın bir çox ölkələrindən fərqli olaraq Azərbaycanda pandemiyaya qarşı zamanında atılan çevik və qabaqlayıcı tədbirlər epidemioloji vəziyyəti nəzarətdə saxlamağa imkan verdi. Təşkil olunan çarter reysləri ilə vətəndaşlarımızın nizamlı qaydada xarici ölkələrdən təxliyəsi, Vətənə gətirilən insanların karantində saxlanılması kimi hallar dövlətin öz  vətəndaşına sağlam münasibətini, humanizm prinsiplərini sərgilədi. Hazırda da koronavirusla  bağlı bütün mümkün tədbirlər həyata keçirilir.

 Mütəxəssislərin bildirdikləri kimi, koronaviruslu xəstələrin erkən aşkarlanması virusun yayılmasının qarşısının alınmasında ən təsirli vasitələrdən biridir. Buna görə də ölkəmizdə ilkin zamanlardan etibarən gündəlik olaraq virusun aşkarlanması üçün çoxsaylı testlər aparılır. Və bu göstəriciyə görə Azərbaycan dünya ölkələri arasında ilkin sıralardadır. Ölkədə  aparılan ciddi  mübarizə  tədbirləri Azərbaycan xalqının sağlamlığının qorunmasına böyük töhfədir.

 Bu bir reallıqdır ki, insanlıq hər zaman çətin vaxtlarda daha həmrəy, tolerant olmağa çalışır. Lakin pandemiya eyni zamanda seçim etmək zərurətinin ortaya çıxmasına şərait yaradır: İnsanlığın məhv olmaması və soyunun davam etdirilməsi isə məhz yenə də elə insanın öz əlindədir. Hə bir şəxsin  məsuliyyətli davranışı təkcə onun özünün yox, ilk növbədə  ailəsinin, doğmalarının, ünsiyyətdə olduğu digər insanların səhhətinin qorunması üçün vacibdir.

Bu, min illərdir sübut olunmuş bir faktdır ki, heç bir dərd çarəsiz deyil. İndiki halda, yəni virusa qarşı dərman müalicəsinin, yaxud vaksinin tapılmasına qədər koronavirusa yoluxmaqdan qorunmaq lazımdır.

Alimlər nikbinliklə  qeyd edirlər ki, bəşəriyyətin pandemiyalar, onları yaradan səbəblər, onlara qarşı mübarizə üsulları haqqında  məlumatları və fəaliyyəti xeyli dərəcədə  yaxşılaşmışdır və bu da ümid verir ki, tarixdə baş verən  pandemiyalarda qeydə alınan  insan ölümləri qədər itkilər hal-hazırda rastlaşdığımız COVID-19 pandemiyasında baş verməyəcək.

Biz də  bu  nikbin  notlarla  yazımıza yekun vururuq: əminik ki, koronavirus  pandemiyası  gözəgörünməyən düşmən olsa da dünyanı illərlə  döyüş vəziyyətində, karantinlərdə saxlamayacaq. Bəşəriyyət tezliklə normal həyatına qayıtmağa başlayacaq.

Nurəddin Muğanlı, “İki sahil”