Azərbaycanın çoxəsrlik dövlətçilik və siyasi tarixində elə anlar, elə dönüş nöqtələri var ki, onlar sadəcə təqvim vərəqi deyil, bütöv bir xalqın taleyini, milli kimliyini və gələcək simasını kökündən müəyyən edir. Bu mühüm tarixlərdən birincisi və bəlkə də ən mühümü 14 iyul 1969-cu ildir. Məhz həmin gün Ulu Öndər Heydər Əliyev Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi seçilərək ölkə rəhbərliyinə gəldi. Bu hadisə sıradan bir hakimiyyət dəyişikliyi və ya sovet nomenklaturasının növbəti təyinatı deyil, Azərbaycanın tənəzzüldən intibaha, əyalət olmaqdan mərkəzə, asılılıqdan daxili müstəqilliyə və iqtisadi-mədəni yüksəlişə doğru uzanan böyük strateji yolunun başlanğıcı idi.
Tarixi təcrübə göstərir ki, xalqların taleyini dəyişən belə anlar nadir hallarda təsadüfən yaranır - onların arxasında güclü şəxsiyyətin iradəsi, uzaqgörənliyi və məsuliyyət hissi dayanır. 14 iyul 1969-cu il məhz belə bir andır: bu tarix təkcə bir respublikanın deyil, bütöv bir xalqın gələcək taleyinin, dövlətçilik təfəkkürünün və milli identikliyinin yenidən qurulmasının başlanğıc nöqtəsi kimi tarixə həkk olunmuşdur.
Azərbaycan tarixinin dönüş nöqtəsi: 14 iyul 1969 və Heydər Əliyevin xarizmatik liderliyi
Xarizmatik liderliyin fenomeni
Heydər Əliyevin xarizması klassik siyasi təriflərin fövqündə dayanırdı. Onun liderlik xüsusiyyətlərini şərtləndirən əsas amillər bunlardı:
Dərin intellekt və heyranedici yaddaş: Heydər Əliyev rəqəmləri, tarixi faktları, insanların adlarını və ən xırda detalları belə mükəmməl xatırlayırdı. Onun çıxışları heç bir kağıza baxmadan, dərin məntiq və ardıcıllıqla qurulurdu ki, bu da dinləyicidə böyük rəğbət və etimad yaradırdı.
Sarsılmaz iradə və qətiyyət: Sərt sovet rejimi daxilində milli maraqları qorumaq xüsusi cəsarət tələb edirdi. Heydər Əliyev Moskva qarşısında respublikanın mənafeyini müdafiə edərkən nümayiş etdirdiyi prinsipiallıqla xalqın gözündə əsl "milli qəhrəman" obrazı qazanmışdı.
Xalqla birbaşa ünsiyyət: Ulu Öndər kabinet rəhbəri deyildi. Tez-tez bölgələrə səfər edir, zəhmətkeşlərlə, tarlalarda pambıqçılarla, zavodlarda fəhlələrlə birbaşa ünsiyyət qururdu. İnsanları dinləmək bacarığı və onlara verdiyi dəyər xarizmasının ən güclü elementi idi.
Tənəzzüldən dirçəlişə: 1969-cu ilin reallıqları
Heydər Əliyev hakimiyyətə gələnə qədər Azərbaycan SSRİ miqyasında aqrar, geridə qalmış və əsasən xammal bazası rolunu oynayan bir respublika kimi tanınırdı. İqtisadiyyatın demək olar ki, bütün sahələrində durğunluq hökm sürürdü, idarəçilik sistemi tamamilə məhv edilmiş, məmurlar korrupsiya bulaşmış və passivliklə iflic olmuşdu.
Bundan əlavə, respublikada işsizlik geniş yayılmışdı, kənd yerlərindən şəhərlərə nəzarətsiz miqrasiya baş verirdi, mənzil təminatı ağır vəziyyətdə idi. Xarici müşahidəçilər və hətta Moskvadakı ittifaq rəhbərliyi Azərbaycanı SSRİ-nin ən problemli və perspektivsiz respublikalarından biri kimi qiymətləndirirdi. Belə bir mənzərədə hakimiyyətin ötürülməsi sadəcə formal akt deyil, real xilasedici addım kimi qəbul edilməli idi.
Məhz belə bir mürəkkəb, ümidsiz və ağır şəraitdə xalqın içindən çıxmış gənc, enerjili və qətiyyətli dövlət xadimi - Heydər Əliyev rəhbərliyə gəldi. Ulu Öndər hakimiyyətə gəldiyi ilk günlərdən etibarən cəsarətli və köklü islahatlara başladı:
İqtisadi gerilik: Respublika əsasən xammal bazası rolunu oynayırdı. Zəngin təbii resurslara, xüsusilə neftə rəğmən, emal sənayesi bərbad halda idi. Azərbaycan ittifaq daxilində ən geridə qalmış aqrar respublika təəssüratı yaradırdı.
İdarəçilik böhranı: Korrupsiya, rüşvətxorluq, qohumbazlıq və yerlibazlıq dövlət aparatını iflic etmişdi. Rəsmi statistikalar saxtalaşdırılır, qanunsuzluq baş alıb gedirdi. Moskvada Azərbaycanı "geridə qalmış və idarəolunmaz" bir yer kimi qəbul edirdilər. Rəqəmlər də bunu təsdiqləyirdi: səkkizinci beşillikdə (1966–1970) nəzərdə tutulmuş məcmu ictimai məhsul artımının cəmi 35 faizi, milli gəlir artımının isə 34 faizi yerinə yetirilə bilmişdi, kənd təsərrüfatı isə plan tapşırığının 75 faizini əldə etmişdi.
Milli özünəinamın itirilməsi: Sosial-iqtisadi çətinliklər fonduna xalqın özünə inamı qırılmışdı. Azərbaycan dili ikinci dərəcəli dil statusuna salınmışdı, milli ziyalılar sıxışdırılırdı.
Köklü islahatlar: güclü intizam və dövlət nəzarəti: Ulu Öndər fəaliyyətə başladığı ilk günlərdən etibarən sovet sisteminin sərt qaydaları çərçivəsində möcüzələr yaratmağa başladı. Onun ilk hədəfi idarəçilikdə daxili nizam-intizamı bərpa etmək oldu. Rüşvətxorluq və intizamsızlığa qarşı amansız mübarizə başladı. İdarəçilikdə fəaliyyətsiz kadrlar uzaqlaşdırıldı, yerinə gənc, enerjili və vətənpərvər mütəxəssislər gətirildi.
Kadr islahatları və korrupsiya ilə mübarizə
Heydər Əliyev sovet rəhbərləri arasında ilk dəfə olaraq açıq şəkildə korrupsiyaya, mənimsəmələrə qarşı müharibə elan etdi. İşinin öhdəsindən gələ bilməyən, rüşvətə bulaşmış köhnə kadrlar dərhal vəzifələrindən kənarlaşdırıldı. Onların yerinə gənc, savadlı, enerjili və ən əsası vətənpərvər mütəxəssislər gətirildi.
Bu proses formal təmizləmə ilə məhdudlaşmadı - Heydər Əliyev mütəmadi olaraq rayon və şəhər partiya komitələrinin iclaslarında, əməkçi kollektivlərlə görüşlərdə şəxsən iştirak edir, konkret problemləri yerində araşdırır və məsul şəxslərdən hesabat tələb edirdi. Bu üsul idarəçilik mədəniyyətinə intizam və şəffaflıq gətirdi ki, sonrakı onilliklərdə də dövlət idarəçiliyinin əsas prinsiplərindən biri kimi yaşadı.
Sənaye intibahı
Azərbaycanı xammal asılılığından qurtarmaq üçün dahi rəhbər Moskvadan külli miqdarda investisiyanın respublikaya cəlb edilməsinə nail oldu. Heydər Əliyevin rəhbərliyi dövründə (1969–1982) Azərbaycanda 250-dən çox böyük sənaye müəssisəsi tikilib istifadəyə verildi:
Bakı Məişət Kondisionerləri Zavodu: SSRİ-də yeganə və ən müasir texnologiyaya malik müəssisə idi. Kadr potensialına verilən diqqətin nümunəsi kimi, məhz bu zavoddan 300 nəfər gənc mütəxəssis ixtisaslaşmaq üçün Yaponiyaya göndərilmişdi.
Yeni Bakı Neftayırma Zavodu: Neft sənayesinin modernləşdirilməsinin əsası qoyuldu.
Sumqayıt və Gəncənin sənaye nəhəngləri: Kimya və metallurgiya sahələri imperiya miqyasında ön sıraya çıxdı. Bu sənayeləşmə sayəsində Azərbaycan SSRİ-də dotasiya ilə (kənar köməklə) yaşayan respublikadan, ittifaq büdcəsinə özü vəsait verən iki respublikadan birinə çevrildi. Bu illərdə Gəncədə əlvan metallar zavodu, Sumqayıt və Xırdalanda ət-süd kombinatları, Əli Bayramlıda maşınqayırma zavodu, Bakıda Şüşə qablar zavodu istifadəyə verildi, Astara və Lənkəranda çay fabrikləri fəaliyyətə başladı.
Sənayeləşmə və iqtisadi sıçrayış: Azərbaycan sadəcə neft çıxaran ölkədən nəhəng sənaye mərkəzinə çevrildi. Bakı Məişət Kondisionerləri Zavodu, Yeni Bakı Neftayırma Zavodu, Sumqayıt Kimya sənayesi kompleksləri məhz bu dövrün bəhrəsidir. Statistik göstəricilər bu sıçrayışı əyani şəkildə təsdiqləyir: məcmu ictimai məhsulun orta illik artım sürəti doqquzuncu beşillikdə (1971–1975-ci illər) 10,3 faiz, onuncu beşillikdə (1976–1980-ci illər) 15,1 faiz, on birinci beşilliyin ilk iki ilində (1981–1982-ci illər) isə 19,1 faizə çatmışdır; milli gəlirin istehsalı isə həmin dövrlərdə uyğun olaraq 4,5, 6,6 və 8,5 faiz artmışdır.
Gələcək müstəqilliyə hesablanmış Milli Strategiya: Heydər Əliyevin uzaqgörənliyinin ən bariz nümunəsi onun sovet ideologiyasının ən qatı, qorxulu dövründə belə addım-addım Azərbaycanın gələcək müstəqilliyinin təməl daşlarını atması idi. Ulu Öndər bilirdi ki, iqtisadi güc milli şüurla birləşməsə, müstəqillik qazanmaq və onu qorumaq qeyri-mümkündür.
Aqrar sahənin yenidən qurulması: Pambıqçılıq, üzümçülük və tütünçülük sürətlə inkişaf etdirildi, kənd zəhmətkeşlərinin rifah halı minimum limitsiz şəkildə yüksəldi. Statistikaya görə, doqquzuncu beşilliklə müqayisədə onuncu beşillikdə pambıq istehsalı 48,3 faiz, üzüm istehsalı 57,5 faiz, tərəvəz istehsalı 21,0 faiz, süd istehsalı 21,0 faiz artmışdır; 1979-cu ildə isə Azərbaycan ilk dəfə bir milyondan çox ton üzüm yetişdirərək bu göstəriciyə görə İttifaqda birinci yerə çıxmışdır.
Sosial rifah, şəhərsalma və gündəlik həyat şəraiti: İqtisadi inkişafla yanaşı, Heydər Əliyev insanların gündəlik həyat şəraitinin yaxşılaşdırılmasına da böyük diqqət yetirirdi. Bu dövrdə Bakıda və digər şəhərlərdə minlərlə yeni mənzil tikilib əhaliyə verildi, məktəblər, uşaq bağçaları, poliklinikalar və xəstəxanalar şəbəkəsi genişləndirildi. Kənd yerlərində də infrastruktur - su təchizatı, yol şəbəkəsi və elektrikləşdirmə sürətlə aparıldı ki, bu da şəhər-kənd arasındakı həyat səviyyəsi fərqini azaltdı. Təkcə 1971-1980-ci illərdə respublikada 1 milyondan çox adam köhnə barakalardan və zirzəmilərdən yeni, abad mənzillərə köçürülmüşdür. Əhalinin real gəliri isə 1970-ci illə müqayisədə 1982-ci ildə 51 faiz artmışdır.
Milli şüurun oyanışı və gələcək müstəqilliyin təməli: Heydər Əliyevin 1969-cu ildə başlayan hakimiyyətinin ən böyük tarixi xidməti respublikanı iqtisadi cəhətdən gücləndirməklə yanaşı, milli ruhu və milli şüuru dirçəltmək oldu. Sovet ideologiyasının ən sərt dövründə Ulu Öndər gələcək müstəqilliyimizin möhkəm təməllərini atırdı:
“Hər bir xalqın milliliyini, mənəvi dəyərlərini yaşadan, inkişaf etdirən onun dilidir. Bizim zəngin və cazibədar dilimiz var”- Heydər Əliyev.
Azərbaycan dilinin qorunması və dövlət statusu: 1978-ci ildə Azərbaycan SSR Konstitusiyası qəbul edilərkən, Moskvadan gələn ciddi təzyiqlərə və şəxsən Brejnevin etirazlarına baxmayaraq, Heydər Əliyev böyük siyasi cəsarət nümayiş etdirdi. Konstitusiyanın 73-cü maddəsinə "Azərbaycan SSR-in dövlət dili Azərbaycan dilidir" bəndini daxil etdirdi. Bu, sovet imperiyası şəraitində milli dövlətçilik ruhunun ən böyük qələbəsi idi.
Bu illərdə Azərbaycan dilində nəşriyyat işi də canlandı: yeni qəzet və jurnallar təsis edildi, dünya ədəbiyyatının görkəmli nümunələri Azərbaycan dilinə tərcümə olunaraq geniş oxucu kütləsinə çatdırıldı. Televiziya və radio yayımında milli musiqi və ədəbi irsin təbliğinə xüsusi yer ayrıldı ki, bu da doğma dilin gündəlik həyatda mövqeyini daha da möhkəmləndirdi.
Milli kadrların hazırlanması: Azərbaycanın idarəetmə gələcəyini düşünən Ulu Öndər hər il yüzlərlə, minlərlə azərbaycanlı gəncin Moskva, Leninqrad, Kiyev kimi böyük şəhərlərin ən nüfuzlu ali məktəblərinə, nadir ixtisaslar üzrə təhsil almağa göndərilməsini təşkil etdi. Bu gün müstəqil Azərbaycan Respublikasını idarə edən mühəndislər, diplomatlar, elm xadimləri məhz Heydər Əliyevin uzaqgörənliyi sayəsində yetişən həmin nəslin nümayəndələridir. Yalnız onuncu beşillikdə 3863 azərbaycanlı gənc keçmiş İttifaqın nüfuzlu ali məktəblərində təhsil almış, bu göstərici doqquzuncu beşillikdəkinə nisbətən 2,5 dəfə çox olmuşdur.
Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseyin yaradılması (1971): Müstəqil dövlətin əsas sütunu onun ordusudur. Sovet dövründə azərbaycanlı gəncləri hərbi rəhbərliyə buraxmır, onları əsasən tikinti batalyonlarına göndərirdilər. Heydər Əliyev bu tendensiyanı sındırdı. Böyük maneələri aşaraq Bakıda Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi məktəbi (indiki lisey) yaratdı. Məhz bu məktəbin yetirmələri sonradan I və II Qarabağ müharibələrində ordumuzun onurğa sütununu, qəhrəman generallar və zabitlər korpusunu təşkil etdi.
Bununla yanaşı, Heydər Əliyev respublikanın beynəlxalq əlaqələrinin genişlənməsinə də töhfə verdi. Xarici ölkələrlə elmi-texniki əməkdaşlıq müqavilələri bağlanır, azərbaycanlı mütəxəssislər beynəlxalq konfranslarda və sərgilərdə təmsil olunurdu. Bu diplomatik açıqlıq, sovet sisteminin qapalılığına baxmayaraq, Azərbaycanın adının dünya elmi və iqtisadi dairələrində tanınmasına xidmət etdi və gələcəkdə müstəqil dövlətin xarici siyasət təcrübəsinin ilkin təməllərini formalaşdırdı.
Mədəniyyət, elm və səhiyyədə "Qızıl dövr"
1969-cu ildən başlayan dövr Azərbaycan mədəniyyətinin intibah dövrü sayılır. Heydər Əliyev sənət adamlarına, yazıçılara, bəstəkarlara və alimlərə arxa, dayaq oldu.
Milli qəhrəmanların və irsi canlandırılması: Nəsiminin 600 illik, Kitabi-Dədə Qorqudun yubileyləri keçirildi. Molla Pənah Vaqifin Şuşada məqbərəsi ucaldıldı.
Ziyalıların himayə edilməsi: Üzeyir Hacıbəyli, Qara Qarayev, Fikrət Əmirov, Rəşid Behbudov, Niyazi kimi korifey sənətkarlar dövlətin ən yüksək mükafatları ilə təmin olundu, onlara yaradıcılıq azadlığı verildi.
Səhiyyə sisteminin inkişafı: Bu dövrdə respublikada yeni xəstəxanalar, doğum evləri və tibb mərkəzləri açıldı, kənd yerlərində feldşer-mama məntəqələri şəbəkəsi genişləndirildi. Azərbaycan Tibb İnstitutunun maddi-texniki bazası möhkəmləndirildi, yerli kadrların hazırlanması ilə yanaşı, nadir ixtisaslar üzrə həkimlərin ittifaq mərkəzlərində təkmilləşdirilməsi təşkil olundu ki, bu da əhalinin səhiyyə xidmətlərinə çıxışını əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırdı. Bütün ixtisaslar üzrə həkimlərin ümumi sayı 1970-ci ildəki 13,1 min nəfərdən 1982-ci ildə 22,4 min nəfərə, xəstəxana çarpayılarının sayı isə 48,8 min ədəddən 62,2 min ədədə çatdırılmışdır.
Elm və təhsil: Azərbaycan Elmlər Akademiyası, universitetlər, yeni elmi-tədqiqat institutları ölkəni regionun intellektual mərkəzinə çevirdi.
İdman sahəsində yüksəliş: Heydər Əliyevin diqqət mərkəzində olan sahələrdən biri də bədən tərbiyəsi və idman idi. Bu illərdə Bakıda və digər şəhərlərdə yeni stadionlar, üzgüçülük hovuzları və idman kompleksləri tikildi, uşaq-gənclər idman məktəbləri şəbəkəsi genişləndirildi. Nəticədə azərbaycanlı idmançılar güləş, boks və ağır atletika kimi növlərdə ittifaq və dünya miqyasında uğurlar qazanmağa başladılar, bu da respublikanın beynəlxalq idman arenasında tanınmasına zəmin yaratdı.
· Əsassız yoxlamaların ləğv olunması və yeni nəzarət mexanizmi: Heydər Əliyevin rəhbərliyi dövründə, xüsusilə 1990-cı illərin ikinci yarısından etibarən, Azərbaycanda azad sahibkarlığın inkişafı, biznes mühitinin sağlamlaşdırılması və dövlət nəzarəti sisteminin şəffaflaşdırılması istiqamətində tarixi islahatlar aparılmışdır. Bu islahatların əsas sütunlarını əsassız yoxlamaların ləğv edilməsi, yeni nəzarət mexanizmlərinin yaradılması və müstəqil audit institutunun formalaşdırılması təşkil edir. Müstəqilliyin ilk illərində müxtəlif dövlət orqanları tərəfindən özəl müəssisələrdə aparılan paralel, təkrar və çox vaxt əsassız yoxlamalar sahibkarlığın inkişafına ciddi maneə yaradırdı. Heydər Əliyev bu problemi aradan qaldırmaq üçün radikal və cəsarətli addımlar atdı:
· Tarixi fərmanlar (1996–2002): Ulu Öndərin imzaladığı "Dövlət nəzarəti sisteminin təkmilləşdirilməsi və sahibkarlığın inkişafı sahəsində süni maneələrin aradan qaldırılması haqqında" (1999-cu il) və sahibkarlıq subyektlərində yoxlamaların nizamlanmasına dair digər fərmanlar bu sahədə dönüş nöqtəsi oldu.
· Yoxlamaların məhdudlaşdırılması: Dövlət orqanlarının planlı yoxlamaları ciddi qrafikə salındı, plansız (növbədənkənar) yoxlamalar isə demək olar ki, qadağan edildi və ya yalnız çox ciddi əsaslar (məsələn, cinayət işi) olduqda qanunla məhdudlaşdırıldı.
· Paralelliyin aradan qaldırılması: Eyni bir iqtisadi göstəricinin bir neçə dövlət qurumu tərəfindən təkrar yoxlanılması təcrübəsinə son qoyuldu. Yoxlama apara biləcək orqanların siyahısı kəskin şəkildə azaldıldı.
· Yeni nəzarət fəlsəfəsi: Dövlət nəzarəti "cəzalandırma və təzyiq" vasitəsindən "qanunçuluğun qorunması və sahibkara kömək" mexanizminə çevrilməyə başladı. Vergi və gömrük sistemində inzibati metodlardan iqtisadi tənzimləmə metodlarına keçid təmin edildi.
· Müstəqil Audit İnstitutunun yaradılması və inkişafı: Bazar iqtisadiyyatına keçid dövründə dövlətin birbaşa təftiş (revizya) sistemindən imtina edilməsi və maliyyə şəffaflığının qorunması üçün müstəqil nəzarət sahəsinə - auditor xidmətinə ehtiyac yarandı.
Audit (Yoxlama): Müəssisənin maliyyə-təsərrüfat fəaliyyətinin, hesabatlarının düzgünlüyünün müstəqil mütəxəssislər (auditorlar) tərəfindən yoxlanılması və rəy verilməsi prosesidir.
Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycanda müstəqil audit sahəsində atılan əsas addımlar:
· Qanunvericilik bazası: 1994-cü il sentyabrın 16-da Azərbaycan Respublikasının "Auditor xidməti haqqında" Qanunu qəbul edildi. Bu qanun ölkədə müstəqil maliyyə nəzarətinin hüquqi əsasını qoydu.
· Auditorlar Palatasının təsis edilməsi: 1995-ci ildə ölkədə müstəqil audit fəaliyyətini tənzimləyən, auditorlara lisenziya verən və onların işinə ictimai-dövlət nəzarətini həyata keçirən xüsusi orqan - Azərbaycan Respublikasının Auditorlar Palatası yaradıldı.
· Beynəlxalq Standartlara keçid: Ulu Öndərin tapşırıqları ilə yerli audit sisteminin Beynəlxalq Audit Standartlarına (BAS) uyğunlaşdırılması prosesinə başlanıldı. Bu, xarici investorların Azərbaycan iqtisadiyyatına və yerli şirkətlərin maliyyə hesabatlarına olan inamını artırdı.
· Sahibkarın müdafiəsi: Müstəqil audit həm də sahibkarları dövlət orqanlarının əsassız maliyyə sanksiyalarından qoruyan bir qalxana çevrildi. Müstəqil auditor rəyi olan müəssisələrə vergi və digər nəzarət orqanlarının münasibəti daha etibarlı xarakter aldı.
Nəticə
Heydər Əliyevin bu islahatları iqtisadiyyatda mühüm bir keçidi təmin etdi: dövlət artıq sahibkarın fəaliyyətinə hər addımda müdaxilə edən "polis" rolundan çıxaraq, qaydaları müəyyən edən və şəffaflığı tələb edən "tənzimləyici" roluna keçdi. Bu strategiya ölkəyə milyardlarla dollar xarici investisiyanın cəlb olunmasında və yerli sahibkarlar təbəqəsinin formalaşmasında həlledici rol oynadı.
14 iyulun müasir Azərbaycan üçün əhəmiyyəti, 14 iyuldan müstəqilliyə və Böyük Zəfərə uzanan yol
1969-cu ilin 14 iyulunda atılan təməllər olmasaydı, Azərbaycan 1991-ci ildə müstəqillik qazanarkən onu qoruyub saxlaya bilməzdi. Çünki dövlətçilik ənənəsi, iqtisadi infrastruktur, savadlı kadr korpusu və milli ruh məhz o 13 illik (1969–1982) titanik fəaliyyət dövründə formalaşmışdı.
1969-cu ilin 14 iyulunda əsası qoyulan inkişaf xətti, 1993-cü ildə xalqın təkidli tələbi ilə yenidən hakimiyyətə qayıdan Heydər Əliyev məhz özünün vaxtilə qurduğu bu möhkəm təməllərə söykənərək müstəqil Azərbaycanı xaosdan, daxili müharibədən və parçalanmaqdan xilas etdi. "Əsrin Müqaviləsi" imzalandı, müasir ordu quruculuğuna başlanıldı.
Ulu Öndərin azərbaycanlı olması ilə fəxr duyduğu fikri artıq dillər əzbərinə çevrilmişdi: "Mən həmişə fəxr etmişəm, bu gün də fəxr edirəm ki, mən azərbaycanlıyam!" - Heydər Əliyev.
70-ci illərdə qurulan iqtisadi potensial və formalaşan milli kadrlar müstəqillik illərində dövlətimizin ayaqda qalması üçün əsas sütun rolunu oynadı.
Bu təməllərin üzərində qurulan iqtisadi güc özünü ən bariz şəkildə "Əsrin Müqaviləsi"ndən sonra göstərdi: Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri, Bakı-Tbilisi-Ərzurum qaz kəməri və sonradan TANAP-TAP layihələri Azərbaycanı təkcə regional deyil, qlobal enerji təhlükəsizliyi baxımından da mühüm oyunçuya çevirdi. Bütün bu nəhəng infrastruktur layihələrinin təməlində 1969-1982-ci illərdə formalaşan sənaye potensialı, mühəndis kadrları və strateji planlaşdırma təcrübəsi dayanır.
Bu gün Ümummilli Liderin siyasi kursu möhtərəm Prezidentimiz İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Şübhəsiz ki, bu gün Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycanın qazandığı tarixi Zəfər, Qarabağın və Şərqi Zəngəzurun işğaldan azad edilməsi, Şuşada, Xankəndidə və bütöv Qarabağda dalğalanan üçrəngli bayrağımız məhz 1969-cu ilin 14 iyulunda Ulu Öndər tərəfindən cızılmış o böyük, müqəddəs və uzaqgörən strateji yolun ən möhtəşəm və məntiqi zirvəsidir.
Bu gün gənc nəslin 14 iyulu yalnız keçmişin bir hadisəsi kimi deyil, həm də gələcəyə istiqamətlənmiş dəyərlər toplusu kimi dərk etməsi vacibdir: zəhmətkeşlik, elmə hörmət, dövlətçiliyə sədaqət və milli birlik. Hər il bu tarixin təntənəli şəkildə anılması, məktəblərdə və ali təhsil müəssisələrində tədbirlərin keçirilməsi gənclərdə tarixi yaddaşın və vətənpərvərlik hissinin möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Nəticə olaraq, 14 iyul sıradan bir rəhbərin hakimiyyətə gəldiyi gün deyil. Bu gün Azərbaycan xalqının intibah, milli qürur və parlaq gələcəyə addım atdığı, eyni zamanda müasir, 
güclü, qalib və dünyada söz sahibi olan müstəqil Azərbaycan dövlətinin ideoloji, iqtisadi və mənəvi əsaslarının qoyulduğu müqəddəs bir tarixdir.
Səbuhi Gülməmmədov,
Azərbaycan Respublikası Auditorlar Palatasının icraçı direktoru, YAP üzvü
"Xalq qazeti"
