TƏBİB-in yaradılmasından vahid səhiyyə modelinə keçid yeni mərhələnin əsasını qoyur

Səhiyyə sistemində aparılan islahatların mahiyyəti yalnız qurumların strukturunda və tabeliyində baş verən dəyişikliklərlə məhdudlaşmır. Bu proses, eyni zamanda, idarəetmə mexanizmlərinin dəyişən tələblərə uyğun yenilənməsini, maliyyə resurslarından istifadənin təkmilləşdirilməsini və tibbi xidmətlərin keyfiyyətinin yüksəldilməsini nəzərdə tutur. TƏBİB-in vaxtilə yaradılması və hazırda Səhiyyə Nazirliyinin tabeliyinə verilməsi də səhiyyə sisteminin inkişafında bir-birini tamamlayan mərhələlər kimi qiymətləndirilə bilər.

İcbari tibbi sığortaya keçid dövlət tibb müəssisələrinin fəaliyyətində köklü dəyişiklikləri zəruri edirdi. Uzun müddət ənənəvi prinsiplərlə fəaliyyət göstərən xəstəxanaların yeni maliyyələşmə mexanizmlərinə uyğunlaşdırılması, xidmətlərin təşkilində operativliyin artırılması və idarəetmənin müasir tələblərə cavab verməsi üçün ayrıca struktura ehtiyac var idi. Vaxtilə TƏBİB-in yaradılması məhz bu zərurətdən irəli gəlirdi. Bu addım dövlət tibb müəssisələrinin yeni sistemə uyğunlaşdırılması, onların idarə edilməsində çevikliyin artırılması və icbari tibbi sığortanın tətbiqi üçün institusional zəminin formalaşdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyırdı.

Həmin dövrdə xəstəxanaların idarə edilməsinin ayrıca qurum vasitəsilə təşkili keçid prosesinin yaratdığı çoxsaylı məsələlərin operativ həllinə imkan verirdi. Yeni maliyyələşmə modelinə uyğunlaşma, tibb müəssisələrinin fəaliyyətinin təşkili və xidmət standartlarının yüksəldilməsi xüsusi diqqət tələb edirdi. Bu baxımdan TƏBİB-in yaradılması təsadüfi struktur dəyişikliyi deyil, səhiyyə sisteminin qarşısında duran konkret vəzifələrə cavab verən zəruri və uğurlu mərhələ idi.

Keçid dövründən vahid səhiyyə modelinə

Hər bir islahatın mahiyyəti qarşıya qoyulan məqsədlərin həyata keçirilməsi ilə yanaşı, sistemin növbəti inkişaf mərhələsinə hazırlanmasında da özünü göstərir. TƏBİB-in yaradılması icbari tibbi sığortaya keçid dövrünün idarəetmə ehtiyaclarını qarşılamağa yönəlmişdisə, hazırda onun Səhiyyə Nazirliyinin tabeliyinə verilməsi həmin keçid mərhələsinin başa çatması və daha geniş, vahid, mərkəzləşdirilmiş idarəetmə modelinə keçid kimi dəyərləndirilə bilər.

Bu dəyişiklik əvvəlki mərhələdə seçilmiş yanaşmanın yanlış olması demək deyil. Əksinə, keçid dövründə ayrıca idarəetmə strukturunun yaradılması yeni sistemin formalaşmasına xidmət edirdi. İndi isə əsas məqsəd həmin dövrdə qazanılmış təcrübəni daha geniş strateji çərçivədə birləşdirmək, səhiyyə siyasətinin müəyyənləşdirilməsi ilə onun icrası arasında əlaqəni gücləndirmək və dövlət tibb müəssisələrinin fəaliyyətini vahid yanaşma əsasında əlaqələndirməkdir.

Səhiyyə Nazirliyinin tabeliyində vahid modelin formalaşdırılması qərarların qəbulunda koordinasiyanın gücləndirilməsi, funksiyaların təkrarlanmasının qarşısının alınması və məsuliyyət bölgüsünün dəqiqləşdirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Beləliklə, diqqət ayrı-ayrı qurumların fəaliyyətinin təşkili ilə yanaşı, bütövlükdə səhiyyə sisteminin nəticələrinin yaxşılaşdırılmasına yönəlir. Bu isə idarəetmənin daha sistemli qurulmasına və müxtəlif istiqamətlər üzrə həyata keçirilən islahatların uzlaşdırılmasına imkan yarada bilər.

Mərkəzləşmə hansı nəticələri verməlidir?

Vahid və mərkəzləşdirilmiş modelin əsas üstünlüyü səhiyyə sisteminin strateji hədəfləri ilə tibb müəssisələrinin gündəlik fəaliyyəti arasında əlaqənin gücləndirilməsidir. Maliyyə resurslarının bölüşdürülməsi, xidmət standartlarının müəyyənləşdirilməsi, xəstəxanaların fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi və nəticələrə görə məsuliyyət mexanizmlərinin tətbiqi vahid prinsiplər əsasında həyata keçirildikdə idarəetmədə səmərəliliyin artırılması üçün daha geniş imkanlar yaranır.

Bu mərhələdə funksiyaların təkrarlanmasının aradan qaldırılması, bürokratik prosedurların azaldılması və qərarların qəbulunun sürətləndirilməsi mühüm vəzifələrdəndir. Bununla belə, mərkəzləşmənin uğuru yalnız səlahiyyətlərin bir mərkəzdə cəmləşməsi ilə ölçülə bilməz. Vahid siyasətin həyata keçirilməsi zamanı xəstəxanaların operativliyinin qorunması, onların real ehtiyaclarının nəzərə alınması və qərarların praktik nəticələr verməsi də vacibdir. Başqa sözlə, strateji səviyyədə mərkəzləşmə ilə tibb müəssisələrinin gündəlik fəaliyyətində çeviklik bir-birini tamamlamalıdır.

Tibbi xidmətlərin keyfiyyətinə vahid yanaşmanın tətbiqi də yeni modelin əsas istiqamətlərindən biridir. Dövlət tibb müəssisələrində ümumi standartların müəyyənləşdirilməsi ilə yanaşı, onların icrasına nəzarət, nəticələrin qiymətləndirilməsi və mövcud çatışmazlıqların aradan qaldırılması mexanizmləri təkmilləşdirilməlidir. Səhiyyə sisteminin fəaliyyəti yalnız maliyyə göstəriciləri ilə deyil, tibbi yardımın əlçatanlığı, göstərilən xidmətlərin keyfiyyəti və əhalinin sağlamlıq nəticələri ilə də ölçülməlidir.

Rəqəmsal inteqrasiyanın gücləndirilməsi vahid modelin digər mühüm istiqamətidir. İnformasiya sistemləri arasında məlumat mübadiləsinin təkmilləşdirilməsi, məlumat bazalarının uzlaşdırılması və qərarların dolğun məlumatlar əsasında qəbul edilməsi resursların planlaşdırılmasını asanlaşdıra, idarəetmədə səmərəliliyi artıra bilər. Eyni zamanda, tibbi təhsillə səhiyyə sisteminin kadr ehtiyaclarının uzlaşdırılması, mütəxəssislərin peşəkar inkişafının dəstəklənməsi və insan resurslarından düzgün istifadə də vahid strateji yanaşmanın mühüm tərkib hissələridir.

İslahatın əsas meyarı vətəndaş üçün nəticədir

Səhiyyə sistemində idarəetmə modelinin yenilənməsinin başlıca məqsədi daha keyfiyyətli, əlçatan və vətəndaş yönümlü tibbi xidmətlərin təmin edilməsidir. Buna görə də struktur dəyişikliklərinin nəticələri yalnız qurumların tabeliyindəki yeniliklərlə deyil, onların xəstəxanaların fəaliyyətinə və əhaliyə göstərilən xidmətlərə təsiri ilə qiymətləndirilməlidir.

Vahid strateji yanaşmanın tətbiqi, maliyyə dayanıqlığının gücləndirilməsi, hesabatlılığın artırılması və xidmət keyfiyyətinə sistemli nəzarət bir-birini tamamlayan istiqamətlərdir. Bu mexanizmlərin səmərəli işləməsi səhiyyə sistemində resurslardan daha məqsədyönlü istifadəyə, qərarların əlaqələndirilmiş şəkildə qəbuluna və tibbi xidmətlərin təşkilində mövcud problemlərin həllinə şərait yarada bilər.

Nəticə etibarilə, TƏBİB-in yaradılması icbari tibbi sığortaya keçid dövrünün qaçılmaz və uğurlu mərhələsi kimi dövlət tibb müəssisələrinin yeni sistemə uyğunlaşdırılmasında mühüm rol oynadı. İndi isə qurumun Səhiyyə Nazirliyinin tabeliyinə verilməsi keçid dövrünün başa çatmasını və səhiyyə sistemində daha geniş, vahid və mərkəzləşdirilmiş modelə keçidi ifadə edir. Bu, əvvəlki mərhələnin əhəmiyyətini inkar etmək deyil, həmin mərhələdə formalaşan təcrübəni yeni strateji çərçivədə davam etdirmək deməkdir. İslahatın əsas nəticəsi isə idarəetmədə vahidliyin təmin olunması ilə yanaşı, tibbi xidmətlərin keyfiyyətinin yüksəldilməsində, maliyyə resurslarından səmərəli istifadədə və vətəndaş məmnunluğunun artırılmasında özünü göstərməlidir.

Nigar Orucova, "İki sahil"