Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağı milli kimliyimizin, tarixi yaddaşımızın və dövlət müstəqilliyimizin ən mühüm rəmzlərindən biridir. Üçrəngli bayrağımızın hər bir rəngi, üzərindəki aypara və səkkizguşəli ulduz xalqımızın keçdiyi tarixi yolun, mənəvi dəyərlərinin və gələcəyə yönəlmiş siyasi iradəsinin ifadəsidir. Bu bayraq yalnız dövlət atributu deyil, həm də Azərbaycan xalqının azadlıq istəyinin, milli özünüdərkinin və müstəqil dövlət qurmaq əzminin tarixi təcəssümüdür.
9 Noyabr – Dövlət Bayrağı Günü münasibətilə bu rəmzin mahiyyətinə nəzər salarkən, ilk növbədə onun meydana gəldiyi tarixi şəraiti xatırlamaq vacibdir. XX əsrin əvvəllərində dünyada baş verən siyasi proseslər, imperiyaların süqutu və milli azadlıq hərəkatlarının güclənməsi Azərbaycan xalqının da öz dövlətçilik iradəsini nümayiş etdirməsi üçün tarixi imkan yaratdı. 1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin elan edilməsi xalqımızın dövlətçilik tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Bu hadisə təkcə müstəqil dövlətin yaradılması deyil, həm də milli siyasi düşüncənin, azadlıq ideyasının və müasir dövlətçilik ənənələrinin formalaşması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyırdı.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökumətinin 1918-ci il noyabrın 9-da qəbul etdiyi qərarla üçrəngli Dövlət Bayrağı təsdiq edildi. Beləliklə, göy, qırmızı və yaşıl rənglərdən, aypara və səkkizguşəli ulduzdan ibarət bayraq yeni dövlətin ideoloji və siyasi simvoluna çevrildi. Bu seçim təsadüfi deyildi. Üçrəngli bayraq Azərbaycan cəmiyyətinin milli kimliyini, müasirlik və inkişaf arzusunu, mənəvi dəyərlərə bağlılığını vahid ideya çərçivəsində birləşdirirdi.
Bayrağın rənglərinin ifadə etdiyi məna Azərbaycan milli ideologiyasının əsas istiqamətlərini əks etdirirdi. Göy rəng türk mənşəyimizi və milli kimliyimizi, qırmızı rəng müasirliyi, tərəqqini və demokratik inkişafı, yaşıl rəng isə İslam sivilizasiyasına və mənəvi dəyərlərimizə bağlılığı simvolizə edirdi. Bu ideyaların vahid bayraqda birləşməsi Azərbaycan dövlətçiliyinin milli köklərə əsaslanmaqla yanaşı, müasir dünyanın inkişaf meyillərinə açıq olduğunu göstərirdi.
Təəssüf ki, Cümhuriyyətin ömrü uzun olmadı. 1920-ci ilin aprelində Azərbaycanın müstəqilliyinə son qoyulması ilə üçrəngli bayrağımız da dövlət rəmzi statusunu itirdi. Lakin siyasi hakimiyyətin dəyişməsi milli yaddaşı və müstəqillik ideyasını xalqın şüurundan silə bilmədi. Bayraq artıq yalnız müəyyən tarixi dövrün atributu deyildi; o, itirilmiş müstəqilliyin, bərpa olunmalı dövlətçiliyin və milli azadlıq arzusunun simvolu kimi yaşamaqda davam edirdi.
Üçrəngli bayrağın yenidən siyasi həyata qayıdışında Naxçıvanın xüsusi tarixi rolu olmuşdur. 1990-cı il noyabrın 17-də Heydər Əliyevin sədrliyi ilə keçirilən Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sessiyasında üçrəngli bayrağımızın muxtar respublikanın Dövlət Bayrağı kimi qəbul edilməsi barədə qərar verildi. Eyni zamanda, onun Azərbaycanın dövlət rəmzi kimi qəbul olunması ilə bağlı respublika parlamentinə də müraciət edildi. Bu qərar sovet siyasi sisteminin hələ mövcud olduğu bir şəraitdə milli dövlətçilik iradəsinin cəsarətli ifadəsi idi.
Naxçıvanda atılan bu addımın əhəmiyyəti yalnız simvolik xarakter daşımırdı. O, Azərbaycanın gələcək müstəqilliyinə aparan siyasi proseslərə ciddi təsir göstərən tarixi hadisə idi. Üçrəngli bayrağın dövlət rəmzi kimi yenidən qəbul edilməsi milli müstəqillik ideyasının siyasi müstəvidə bərpası istiqamətində mühüm addım oldu. 1991-ci il fevralın 5-də Azərbaycan Respublikasının Ali Soveti üçrəngli bayrağı Dövlət Bayrağı kimi təsdiq etdi. Beləliklə, 1918-ci ildə yaranmış dövlətçilik rəmzi müstəqilliyə doğru gedən xalqın siyasi iradəsinin ifadəsi kimi yenidən öz yerini tutdu.
Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin bərpası ilə üçrəngli bayrağımız milli dövlətçiliyimizin ayrılmaz atributuna çevrildi. 1995-ci ildə qəbul edilmiş Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 23-cü maddəsində Dövlət Bayrağı, Dövlət Gerbi və Dövlət Himni dövlət rəmzləri kimi təsbit olundu. Bu, bayrağın hüquqi statusunu müəyyən etməklə yanaşı, onun dövlətçilik sistemindəki müstəsna yerini də təsdiqlədi.
Müstəqil dövlətin atributlarının mövcudluğu mühüm şərt olsa da, onların arxasında dayanan siyasi iradənin, dövlət institutlarının və milli həmrəyliyin möhkəmliyi daha böyük əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycan bayrağının müasir tariximizdə qazandığı məna məhz bu baxımdan diqqətəlayiqdir. Üçrəngli bayraq müstəqilliyimizin ilk illərində dövlət quruculuğunun, ərazi bütövlüyünün qorunması uğrunda mübarizənin və milli birliyin rəmzi idi. Sonrakı mərhələdə isə ölkənin iqtisadi, siyasi və hərbi potensialının güclənməsi ilə onun beynəlxalq nüfuzu da yüksəldi.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən ardıcıl dövlət siyasəti nəticəsində ölkəmizin müdafiə qabiliyyəti möhkəmləndirildi, hərbi potensialı artırıldı, beynəlxalq mövqeləri gücləndirildi. Bu siyasətin tarixi nəticəsi 2020-ci ildə 44 günlük Vətən müharibəsində əldə olunan Zəfər oldu. Azərbaycan Ordusu işğal altında olan torpaqlarımızı azad edərək dövlətimizin ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində həlledici mərhələni reallaşdırdı.
2020-ci il noyabrın 8-də Şuşanın azad edilməsi Zəfər tariximizin ən mühüm hadisələrindən biri kimi yadda qaldı. Şuşada üçrəngli bayrağımızın dalğalanması yalnız hərbi qələbənin deyil, həm də tarixi ədalətin bərpasının, milli iradənin və dövlət suverenliyinin təntənəsi idi. Bu hadisə bayrağın daşıdığı mənaya yeni siyasi və tarixi məzmun əlavə etdi. Artıq o, yalnız müstəqilliyin qorunması uğrunda mübarizənin deyil, həm də ərazi bütövlüyünü bərpa etmiş dövlətin gücünün və iradəsinin rəmzi idi.
2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirlərindən sonra Azərbaycanın bütün ərazisində dövlət suverenliyinin təmin olunması bu tarixi prosesin mühüm mərhələsini tamamladı. Dövlət bayrağımızın ölkənin bütün ərazilərində dalğalanması Azərbaycan dövlətinin konstitusion quruluşunun və suveren hüquqlarının tam bərqərar olmasının əyani ifadəsinə çevrildi. Bu baxımdan, üçrəngli bayrağın müasir siyasi tariximizdəki yeri artıq yalnız milli simvol olmaqla məhdudlaşmır; o, müstəqil dövlətin ərazi bütövlüyünü, siyasi müstəqilliyini və suverenliyini təcəssüm etdirir.
Bu gün Azərbaycanın Dövlət Bayrağı beynəlxalq tədbirlərdə, diplomatik platformalarda, idman yarışlarında və müxtəlif rəsmi mərasimlərdə ölkəmizin adını, nüfuzunu və milli kimliyini təmsil edir. Bayrağımızın beynəlxalq arenada dalğalanması hər bir azərbaycanlı üçün qürur mənbəyidir. Lakin bayrağa hörmət yalnız onun qarşısında ehtiramla dayanmaqdan ibarət deyil. Dövlət rəmzlərinə həqiqi ehtiram, ilk növbədə, onların təmsil etdiyi dövlətin güclənməsinə, qanunların aliliyinə, milli birliyin qorunmasına və ölkənin inkişafına töhfə verməklə ifadə olunur.
Xüsusilə gənc nəslin milli dövlətçilik tariximizə, Cümhuriyyət irsinə, müstəqillik uğrunda mübarizəyə və üçrəngli bayrağımızın keçdiyi tarixi yola bələd olması vacibdir. Çünki dövlət rəmzlərinə bağlılıq yalnız emosional münasibət deyil, həm də vətəndaş məsuliyyətinin, milli özünüdərkin və dövlətçilik düşüncəsinin mühüm tərkib hissəsidir. Bayrağın mənasını dərk edən gənc onun təmsil etdiyi müstəqilliyin hansı tarixi mübarizə nəticəsində əldə olunduğunu da anlayır.
Əlbəttə ki, Dövlət Bayrağı Gününün ictimai mahiyyəti yalnız tarixi hadisələrin xatırlanması ilə məhdudlaşmamalıdır. Bu gün həm də dövlətçilik ənənələrimizin, milli həmrəyliyimizin və gələcək qarşısında məsuliyyətimizin dəyərləndirilməsi üçün mühüm fürsətdir. Dövlət bayrağı bizi ortaq tarix, ortaq taley və ortaq gələcək ətrafında birləşdirən ümummilli dəyərdir. Onun qorunması və uca tutulması hər bir vətəndaşın mənəvi borcu olmaqla yanaşı, dövlətin gələcəyinə münasibətinin də göstəricisidir.
Bu gün üçrəngli bayrağımız müstəqil Azərbaycanın səmasını bəzəyir, azad edilmiş torpaqlarımızda dalğalanır və beynəlxalq aləmdə dövlətimizin adını təmsil edir. Onun tarixi 1918-ci ildə milli dövlətçilik ideyasının gerçəkləşməsi ilə başlasa da, bu ideyanın tam siyasi təntənəsi müasir Azərbaycanın müstəqilliyini möhkəmləndirməsi, ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etməsi ilə yeni məzmun qazanmışdır.
Bayrağımız uca, dövlətimiz müstəqil, suverenliyimiz əbədi olsun!
Emin ŞIXƏLİYEV
Naxçıvan MR Ali Məclisinin deputatı,
Naxçıvan Dövlət Universitetinin dosenti, tarix elmləri doktoru
