2026-cı il noyabrın 12-də Dublin şəhərində Azərbaycan Prezidenti cənab İlham Əliyev və Böyük Britaniyanın Baş naziri Endi Börnhem tərəfindən imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə iki ölkə arasında münasibətlərin inkişafında yeni mərhələnin əsasını qoyur. Sənəd Azərbaycan–Britaniya əlaqələrinin mövcud siyasi və iqtisadi çərçivəsini genişləndirməklə yanaşı, gələcək əməkdaşlığın prioritetlərini və strateji istiqamətlərini müəyyənləşdirir. Bəyannamənin əhəmiyyəti ondadır ki, o, uzun illər ərzində formalaşmış qarşılıqlı etimada əsaslanan münasibətləri müasir geosiyasi və geoiqtisadi reallıqlara uyğun yeni məzmunla zənginləşdirir. 1994-cü və 1998-ci illərdə imzalanmış dostluq və tərəfdaşlıq haqqında sənədlərin siyasi davamı olan bu Bəyannamə Azərbaycanın beynəlxalq tərəfdaşlıq əlaqələrinin genişləndirilməsi strategiyasının mühüm tərkib hissəsidir. Sənəddə BMT Nizamnaməsinə, beynəlxalq hüququn prinsiplərinə, dövlətlərin suverenliyinə, müstəqilliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmətin təsdiqlənməsi xüsusi siyasi əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda, 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda əldə olunmuş razılaşmaların və Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşdırılması istiqamətində atılan addımların dəstəklənməsi Böyük Britaniyanın regionda davamlı sülhə marağını nümayiş etdirir.

Bu yanaşma təsadüfi deyil. Azərbaycan Cənubi Qafqazda yeni təhlükəsizlik və əməkdaşlıq arxitekturasının formalaşmasında əsas aktorlardan biridir. Regionda sülhün möhkəmlənməsi, nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin açılması və iqtisadi inteqrasiyanın genişlənməsi beynəlxalq tərəfdaşlar üçün də yeni imkanlar yaradır. Böyük Britaniya ilə strateji dialoqun dərinləşdirilməsi Azərbaycanın bu proseslərdə mövqelərini gücləndirir.

Bəyannamənin müdafiə və təhlükəsizlik sahəsinə dair müddəaları da yeni dövrün çağırışları baxımından əhəmiyyətlidir. Tərəflər müdafiə potensialının artırılması, təlim və təcrübə mübadiləsi, müdafiə sənayesi, sərhəd idarəçiliyi, hüquq-mühafizə və kibertəhlükəsizlik istiqamətlərində əməkdaşlığın genişləndirilməsində maraqlı olduqlarını ifadə edirlər. Bu, tərəfdaşlığın yalnız siyasi bəyanatlar səviyyəsində deyil, konkret institusional və praktiki əməkdaşlıq müstəvisində inkişafına imkan verir. İqtisadi münasibətlərin şaxələndirilməsi isə sənədin əsas prioritetlərindəndir. Böyük Britaniya Azərbaycanın ənənəvi enerji tərəfdaşlarından biridir. İndi qarşıda duran vəzifə bu əməkdaşlığı bərpaolunan enerji, infrastruktur, maliyyə, xidmətlər və innovasiya sahələrinə genişləndirməkdir. Bəyannamədə investisiyaların təşviqi, biznes əlaqələrinin gücləndirilməsi, kiçik və orta sahibkarlığın inkişafı və maliyyə bazarları üzrə əməkdaşlığın nəzərdə tutulması məhz bu məqsədə xidmət edir. Azərbaycanın zəngin enerji potensialı və Böyük Britaniyanın texnoloji, maliyyə və institusional imkanları arasında əməkdaşlıq üçün geniş perspektivlər mövcuddur. Xüsusilə Xəzər hövzəsinin külək enerjisi potensialı, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yaşıl enerji zonalarının yaradılması, bərpaolunan enerji layihələri və aşağı karbonlu texnologiyaların tətbiqi yeni investisiya imkanları yaradır. Beləliklə, ənənəvi enerji tərəfdaşlığı tədricən daha geniş enerji və texnologiya əməkdaşlığına çevrilə bilər. Sənəddə Orta Dəhlizin inkişafına dəstəyin ayrıca vurğulanması Azərbaycanın geoiqtisadi mövqeyinin artan əhəmiyyətini göstərir. Qlobal təchizat zəncirlərinin yenidən qurulduğu, alternativ nəqliyyat marşrutlarına tələbatın yüksəldiyi bir dövrdə Azərbaycan Şərq ilə Qərb arasında mühüm tranzit və logistika mərkəzi kimi çıxış edir. Böyük Britaniyanın bu marşrutun inkişafına maraq göstərməsi nəqliyyat infrastrukturuna investisiyaların cəlb edilməsi, ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi və Azərbaycanın tranzit potensialının daha səmərəli reallaşdırılması baxımından əhəmiyyətlidir. Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Bəyannamənin mühüm istiqamətlərindən biri də təhsil, elm və innovasiyadır. Müasir dövrdə iqtisadi rəqabət qabiliyyətini müəyyən edən əsas amillərdən biri insan kapitalı və texnoloji inkişafdır. Bu baxımdan ali və peşə təhsili, rəqəmsal bacarıqlar, süni intellekt, elmi tədqiqatlar və innovasiya sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi Azərbaycanın uzunmüddətli inkişaf hədəfləri ilə uzlaşır. Böyük Britaniyanın qabaqcıl universitetləri, elmi-tədqiqat mərkəzləri və innovasiya ekosistemi ilə Azərbaycan arasında əlaqələrin dərinləşdirilməsi yeni imkanlar aça bilər. Universitetlərarası tərəfdaşlıq, birgə elmi layihələr, mütəxəssis hazırlığı, peşə təhsili və texnologiyaların transferi bu əməkdaşlığın konkret nəticələrini formalaşdırmalıdır. Xüsusilə süni intellekt və rəqəmsal idarəetmə sahələrində təcrübə mübadiləsi dövlət idarəçiliyinin və iqtisadiyyatın modernləşdirilməsinə töhfə verə bilər. Bəyannamədə insanlararası əlaqələrə və mədəni mübadiləyə verilən önəm də diqqətəlayiqdir. Çünki davamlı tərəfdaşlıq yalnız dövlətlər və hökumətlər arasında deyil, cəmiyyətlər, universitetlər, biznes dairələri və peşəkar birliklər arasında da etimadın möhkəmləndirilməsini tələb edir. Əlbəttə, sənədin siyasi və iqtisadi əhəmiyyəti onun müddəalarının real nəticələrə çevrilməsi ilə daha aydın görünəcək. Bunun üçün prioritet sahələr üzrə konkret layihələrin müəyyənləşdirilməsi, investisiya təşəbbüslərinin dəstəklənməsi, Hökumətlərarası Birgə Komissiyanın fəaliyyətinin gücləndirilməsi və əməkdaşlığın icra mexanizmlərinin səmərəli qurulması vacibdir.

Son olaraq bildirim ki, Azərbaycan–Britaniya Strateji Tərəfdaşlıq Bəyannaməsi ənənəvi siyasi və enerji əlaqələrini yeni iqtisadi, texnoloji və təhlükəsizlik gündəliyi ilə tamamlayır. Bu sənəd Azərbaycanın çoxşaxəli xarici siyasətinin, beynəlxalq iqtisadi əlaqələrinin genişləndirilməsi və regional mövqelərinin möhkəmləndirilməsi strategiyasının mühüm təzahürüdür. Əsas qazanc isə siyasi etimadın konkret investisiyalara, yeni texnologiyalara, iqtisadi imkanlara və insan kapitalının inkişafına çevrilməsi olacaq.

Tahir Mirkişili,

Milli Məclisin deputatı