16 noyabr 2026 10:01
67

Azərbaycan-Böyük Britaniya strateji tərəfdaşlığı: yeni dünya nizamında nümunəvi əməkdaşlıq modeli

Asif Əsgərov,
Milli Məclisin deputatı

Dünya siyasətində baş verən fundamental dəyişikliklər, geosiyasi rəqabətin güclənməsi və qlobal iqtisadi münasibətlərin yenidən formalaşması dövlətlər qarşısında yeni vəzifələr müəyyənləşdirir. Belə bir şəraitdə beynəlxalq mövqe yalnız siyasi və iqtisadi resurslarla deyil, həm də düzgün tərəfdaşlıq strategiyası, qarşılıqlı maraqların uzlaşdırılması və dəyişən reallıqlara çevik uyğunlaşma bacarığı ilə müəyyən olunur. Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə bu baxımdan mühüm siyasi sənəd kimi tarixi əhəmiyyət kəsb edir.

Noyabrın 12-də Dublin şəhərində Prezident İlham Əliyev və Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığının Baş naziri Endi Börnhem tərəfindən imzalanmış sənəd iki ölkə arasında münasibətlərin gələcək istiqamətlərini müəyyənləşdirməklə yanaşı, Azərbaycanın beynəlxalq əməkdaşlıq sistemində artan rolunu da nümayiş etdirir. Siyasi, müdafiə, təhlükəsizlik, iqtisadiyyat, ticarət, enerji, nəqliyyat, təhsil və innovasiya sahələrini əhatə edən Bəyannamə tərəfdaşlığın çoxşaxəli xarakterini təsdiqləyir.

Azərbaycan-Böyük Britaniya əlaqələrinin möhkəm tarixi və hüquqi təməli mövcuddur. 1994-cü il fevralın 23-də imzalanmış Dostluq və Əməkdaşlıq haqqında, 1998-ci il iyulun 21-də qəbul edilmiş Dostluq Münasibətləri və Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamələr ikitərəfli münasibətlərin inkişafında mühüm rol oynayıb. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi xarici siyasət kursu əsasında formalaşan bu əlaqələr Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə yeni məzmun qazanaraq strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlib.

Yeni Bəyannamənin əsas prinsiplərindən biri BMT Nizamnaməsinə və beynəlxalq hüququn fundamental normalarına sadiqlikdir. Sənəddə dövlətlərin suverenliyinə, müstəqilliyinə, ərazi bütövlüyünə və beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərinin toxunulmazlığına hörmət xüsusi vurğulanır. Bu müddəalar Azərbaycanın prinsipial mövqeyi ilə uzlaşır. Ölkəmizin ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tam bərpa etməsi Cənubi Qafqazda yeni reallıqlar yaradıb. Bəyannamədə 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda əldə olunmuş razılaşmaların əhəmiyyətinin qeyd edilməsi və Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşdırılması istiqamətində səylərə dəstəyin ifadəsi regional sülh gündəliyi baxımından əhəmiyyətlidir.

Azərbaycanın çoxvektorlu xarici siyasəti müxtəlif dövlətlərlə bərabərhüquqlu əməkdaşlığın genişləndirilməsinə, Şərqlə Qərb arasında siyasi və iqtisadi əlaqələrin möhkəmlənməsinə xidmət edir. Böyük Britaniya ilə tərəfdaşlığın inkişafı da ölkəmizin Avropa məkanında mövqeyinin güclənməsi, yeni investisiya imkanlarının yaranması və beynəlxalq əməkdaşlıq platformalarında iştirakının genişlənməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu münasibətlər Azərbaycanın milli maraqlara əsaslanan müstəqil xarici siyasətinin, müxtəlif beynəlxalq aktorlarla qarşılıqlı faydalı əlaqələr qurmaq imkanlarının bariz nümunəsidir.

Bəyannamədə müdafiə və təhlükəsizlik sahələrində əməkdaşlığa xüsusi yer ayrılması da təqdirəlayiqdir. Müasir dövrdə regional və qlobal təhlükəsizlik çağırışlarının mürəkkəbləşməsi dövlətlər arasında təcrübə mübadiləsini, institusional əlaqələri və birgə fəaliyyət imkanlarını genişləndirməyi zəruri edir. Bu baxımdan müdafiə sənayesi, hərbi təlim və hazırlıq, hüquq-mühafizə, sərhəd təhlükəsizliyi və digər əlaqəli istiqamətlərdə əməkdaşlığın inkişafı qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsinə, təhlükəsizlik sahəsində potensialın artırılmasına xidmət edəcəkdir.

İqtisadi və ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi tərəfdaşlığın digər mühüm istiqamətidir. Böyük Britaniyanın Azərbaycanın iqtisadiyyatına yatırdığı investisiyalar, xüsusilə enerji sektorunda formalaşmış uzunmüddətli əməkdaşlıq iki ölkə arasında iqtisadi münasibətlərin əhəmiyyətinin göstəricisidir. Yeni mərhələdə kiçik və orta sahibkarlıq, maliyyə xidmətləri, texnologiya və innovasiya sahələrində əlaqələrin inkişafı üçün geniş imkanlar mövcuddur. Qarşılıqlı investisiyaların təşviqi, biznes dairələri arasında birbaşa əlaqələrin qurulması və birgə layihələrin həyata keçirilməsi iqtisadi əməkdaşlığın daha da şaxələndirilməsinə şərait yaradacaqdır.

Enerji sahəsi ikitərəfli əməkdaşlığın əsas istiqamətlərindəndir. Azərbaycan uzun illərdir Avropanın etibarlı enerji tərəfdaşı kimi çıxış edir. Yeni sənəddə bərpaolunan enerji, yaşıl maliyyələşdirmə və aşağı karbonlu texnologiyalar üzrə əməkdaşlığın genişləndirilməsi nəzərdə tutulur. Azərbaycanın günəş və külək enerjisi potensialı, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən yaşıl enerji layihələri bu sahədə yeni imkanlar yaradır. Böyük Britaniya ilə texnologiya mübadiləsi və investisiya əməkdaşlığı həmin potensialın reallaşdırılmasına töhfə verəcəkdir. Beləliklə, enerji tərəfdaşlığı ənənəvi əməkdaşlıq çərçivəsindən kənara çıxaraq gələcəyin dayanıqlı enerji sisteminin formalaşdırılmasına yönəlir.

Nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlıq da strateji əhəmiyyətə malikdir. Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi Avropa ilə Asiya arasında mühüm tranzit mərkəzi kimi rolunu artırır. Birgə Bəyannamədə Orta Dəhlizin dəstəklənməsi, infrastruktur və logistika layihələrinin inkişafına diqqət yetirilməsi ölkəmizin beynəlxalq bağlantılardakı mövqeyini daha da möhkəmləndirəcəkdir. Bu istiqamətdə əməkdaşlıq ticarət əlaqələrinin genişlənməsinə, yükdaşımaların artmasına və regional iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşməsinə şərait yaradır.

Nəticə etibarilə, Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə dəyişən dünya nizamında qarşılıqlı maraqlara əsaslanan əməkdaşlığın yeni mərhələsini müəyyənləşdirir. Sənəd Azərbaycanın müstəqil xarici siyasətinin, artan beynəlxalq nüfuzunun və qlobal proseslərdə fəal iştirakının göstəricisidir. Qarşılıqlı etimad, siyasi dialoq və ortaq inkişaf hədəfləri üzərində qurulan bu tərəfdaşlıq gələcəkdə daha da dərinləşərək hər iki ölkənin milli maraqlarına, regionda sabitliyin və təhlükəsizliyin möhkəmlənməsinə xidmət edəcəkdir.